Israel: Herzog chốt người lập chính phủ vào Chủ nhật — Eisenkot 67 phiếu nhưng vẫn chưa đủ đa số

Cuộc bầu cử không phân thắng bại ở Israel đang dồn về một nước cờ duy nhất: Tổng thống Isaac Herzog sẽ quyết định ai được thử lập chính phủ trước, vào Chủ nhật 8/11. Cựu tổng tham mưu trưởng Gadi Eisenkot được 67 trên 120 nghị sĩ ủng hộ, Thủ tướng Benjamin Netanyahu chỉ có 46 phiếu — nhưng như Herzog nói, “những quyền phủ quyết lẫn nhau giữa các khối” khiến việc ai lập được liên minh vẫn khó đoán.

Sự việc

Không khối nào đạt 61 ghế cần thiết. Liên minh cánh hữu và tôn giáo của Netanyahu có 53 ghế; bốn đảng ủng hộ Eisenkot có 48 ghế; các đảng Ả Rập nắm 19 ghế. Netanyahu còn thiếu 7 phiếu so với khối của mình, sau khi đảng United Torah Judaism từ chối ủng hộ vì liên minh của ông không miễn nghĩa vụ quân sự cho người Do Thái siêu chính thống.

Thế khó của Eisenkot nằm ở chỗ ông đã loại trừ việc đưa các đảng Ả Rập vào chính phủ, dù chính họ đã giúp ông có 67 phiếu ủng hộ. Các đảng này gồm Liên danh (Joint List) với 11 ghế và Danh sách Ả Rập Thống nhất (Ra’am) với 8 ghế. Ra’am nói sẵn sàng tham gia chính phủ do Eisenkot lãnh đạo, Liên danh đề nghị hỗ trợ ông từ bên ngoài — nhưng Eisenkot đòi họ công nhận Hamas là “tổ chức khủng bố”, điều lãnh đạo Ra’am Mansour Abbas từ chối.

Một lối đi khác là lôi kéo hai đảng siêu chính thống United Torah Judaism và Shas — cộng lại sẽ cho ông đúng 61 ghế. Nhưng Shas đã ủng hộ Netanyahu hôm thứ Tư, còn United Torah Judaism chỉ ra hiệu ủng hộ “với cái giá phù hợp”. Luật Israel cũng cho phép Eisenkot làm thủ tướng với ít hơn 61 ghế nếu thắng bỏ phiếu tín nhiệm — điều hai đảng Ả Rập có thể giúp ông đạt được.

Người được Herzog chọn sẽ có 28 ngày để lập liên minh, có thể gia hạn thêm 14 ngày. Nếu thất bại, một ứng viên khác được chọn và có 28 ngày; nếu vẫn không thành, Quốc hội sẽ bị giải tán và bầu cử mới diễn ra trong vòng 90 ngày — đồng nghĩa Netanyahu tiếp tục làm thủ tướng tạm quyền. Nhà phân tích Nehru Jamhour nói bế tắc kéo dài là kết quả có khả năng nhất.

Bối cảnh

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong bầu cử giữa kỳ Mỹ có thể giúp phe đối lập Israel vượt qua chia rẽ nội bộ, vì nó làm tăng tính cấp bách của việc truất ngôi Netanyahu — người đã gắn mình quá chặt với đảng Cộng hòa của Trump. Chính trị gia đối lập Yair Lapid kêu gọi “xây dựng lại niềm tin” với Mỹ, nhưng dân biểu đắc cử bang New York Brad Lander — người từng bị bắt giữ ở Bờ Tây tháng trước khi cùng người Palestine thu hoạch ô liu — đáp lại: “Chúng tôi không khao khát một chuyến lưu diễn vận động. Chúng tôi khao khát thấy sự tôn trọng luật pháp quốc tế và nhân quyền.” Lander cùng hai dân biểu đắc cử khác cũng viết thư yêu cầu trả tự do cho nhà báo Abed Abu Shehada, người bị bắt khỏi nhà trong một cuộc đột kích ban đêm mà không có lệnh bắt.

Áp lực còn đến từ phía Cộng hòa: Phó tổng thống JD Vance xếp “quan hệ của chúng ta với Israel” vào danh sách ngắn những lý do khiến cử tri nổi giận, và ngay trong ngày bầu cử, Trump hứa cắt 4 tỷ USD viện trợ quân sự hàng năm cho Israel — tương đương 15 tỷ shekel mỗi năm, gây hoảng loạn trong giới quốc phòng Israel. Netanyahu xoay cú cắt viện trợ thành một “chuyển đổi từ viện trợ sang đối tác”. Nhà báo Ben Caspit viết trên báo Ma’ariv: “Một điều rõ ràng: chúng ta đang mất nước Mỹ. Đó là một trận tuyết lở.”

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ này, người nắm quân quyết định không phải Netanyahu hay Eisenkot — mà là Tổng thống Herzog, và sau ông là 19 nghị sĩ Ả Rập. Họ là khối nhỏ nhất nhưng lại là quân bài lật ngửa cả ván cờ: không có họ, Eisenkot không đủ 67 phiếu ủng hộ; có họ trong chính phủ, ông lại mất đi các đồng minh Do Thái khác. Đó là nghịch lý của một quốc hội treo: kẻ yếu nhất lại giữ chìa khóa.

Với Việt Nam, ván cờ ở Jerusalem không xa như bản đồ vẫn tưởng: Trung Đông bất ổn sẽ định đoạt giá dầu — tức là giá xăng và giá cả trên mâm cơm của người Việt. Và câu chuyện Mỹ cắt viện trợ cũng là lời nhắc cho mọi đồng minh của Washington: khi cử tri Mỹ nổi giận vì ví tiền của họ, không có cam kết đối ngoại nào là bất khả xâm phạm.

Theo quý vị, Herzog sẽ giao nhiệm vụ cho Eisenkot, hay chọn chính phủ đoàn kết để tránh bầu cử lần nữa?

Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.