Chủ tịch Hạ viện Anh bức xúc: sửa Quốc hội mà cứ khảo sát mãi thì bao giờ mới xong

Cung điện Westminster — tòa nhà biểu tượng của nền dân chủ Anh — đang mục nát từng ngày, và người giữ chìa khóa của nó vừa nói thẳng: chúng ta đang tự trói tay mình. Chủ tịch Hạ viện Sir Lindsay Hoyle bày tỏ sự “bức xúc” trước tình trạng trì hoãn cải tạo tòa nhà, khi quy trình hiện tại dành nhiều thời gian khảo sát hơn là sửa chữa.

“Nỗi bức xúc lớn nhất của tôi là chúng ta không bắt tay vào việc,” ông Hoyle nói với chương trình The Week in Westminster của BBC Radio 4. “Chúng ta dành nhiều thời gian làm khảo sát. Thay vì khảo sát, sao không bắt đầu sửa tòa nhà?” Ông gọi quy trình phê duyệt hiện tại là “tự còng tay mình”, khi luật pháp quy định các công việc cải tạo lớn không thể bắt đầu cho tới khi Quốc hội phê duyệt toàn bộ phạm vi và kinh phí của dự án.

Sự việc

Ủy ban Tài khoản công của Hạ viện trong tuần này đã cảnh báo đây là “thời điểm quyết định” đối với công tác cải tạo tòa nhà đang xuống cấp, vốn có thể tốn tới 40 tỉ bảng và kéo dài 61 năm. Ủy ban cho biết mỗi năm chậm trễ sẽ tốn thêm của người đóng thuế 420 triệu bảng, trong khi chủ tịch ủy ban cảnh báo Cung điện có thể hứng chịu một vụ hỏa hoạn tàn khốc như vụ cháy Nhà thờ Đức Bà Paris.

Ông Hoyle cũng thắc mắc vì sao hệ thống phun sương dập lửa vẫn chưa được lắp đặt khắp tòa nhà dù ông đã kêu gọi nhiều năm nay. “Phần lớn và phần lịch sử nhất của tòa nhà vẫn chưa có hệ thống đó, và đó chính là thứ chúng ta cần,” ông nói. Phần lớn hệ thống dây điện và đường ống của tòa nhà từ thế kỷ 19 có từ những năm 1940 — một số còn từ thời Victoria — và một báo cáo cách đây một thập kỷ đã cảnh báo về một “cuộc khủng hoảng sắp xảy ra”. Các vấn đề an toàn cháy nổ và hàm lượng amiăng cao cũng đã được xác định.

Bối cảnh

Theo BBC, các quan chức chính phủ đã thảo luận về việc tổ chức một cuộc tranh luận và bỏ phiếu trước năm mới, nhưng chưa có ngày cụ thể. Cuộc bỏ phiếu này sẽ quyết định có triển khai tới 3 tỉ bảng công việc ban đầu hay không và thu hẹp bốn phương án hiện có, trước quyết định cuối cùng vào năm 2030. Một phương án đề xuất các nghị sĩ và thượng nghị sĩ dời khỏi tòa nhà tới 24 năm kể từ năm 2032, tốn tới 15,6 tỉ bảng. Một phương án khác chỉ dời Thượng viện, tốn 39 tỉ bảng và kéo dài 61 năm. Chủ tịch cơ quan phụ trách cải tạo tòa nhà hồi đầu năm nay đã bảo vệ chi phí tiềm tàng, nói với BBC rằng nước Anh “đã chi 150 triệu bảng mỗi năm chỉ để giữ tòa nhà đứng vững”.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Đây là một ván cờ mà quân bài đắt nhất lại là thời gian. Mỗi năm chần chừ tốn 420 triệu bảng — tiền của người đóng thuế — chỉ để “giữ tòa nhà đứng vững” trong khi chẳng sửa được gì đáng kể. Càng khảo sát, càng đắt; càng đắt, càng sợ quyết; càng sợ quyết, càng khảo sát thêm. Vòng luẩn quẩn này quen thuộc tới mức đáng sợ: không chỉ ở London mà ở bất cứ đâu, khi một dự án công bị trói bởi thủ tục, cái giá cuối cùng luôn do người dân trả, bằng tiền thuế và bằng rủi ro.

Bài học cho Việt Nam cũng nằm ở đó: những công trình biểu tượng, những khu di tích xuống cấp không thể cứ “nghiên cứu thêm” mãi. Có những quyết định càng trì hoãn càng tốn kém — và có những rủi ro, như hỏa hoạn, không chờ ai họp xong mới xảy ra. Một nước cờ quyết đoán hôm nay có thể rẻ hơn rất nhiều so với một thảm họa ngày mai. Câu hỏi không phải là sửa hay không, mà là ai dám chịu trách nhiệm bấm nút bắt đầu.

Theo quý vị, với một tòa nhà lịch sử đang xuống cấp, nên sửa dần trong lúc vẫn sử dụng hay dời đi toàn bộ để đại tu một lần?

Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.