Sau chiến thắng giữa kỳ, đảng Dân chủ đòi tạm dừng xây trung tâm dữ liệu AI trên toàn nước Mỹ

Cử tri Mỹ vừa bỏ phiếu — và Big Tech vừa nhận một cái tát. Sau chiến thắng vang dội của đảng Dân chủ trong bầu cử giữa kỳ, lời kêu gọi tạm dừng xây trung tâm dữ liệu AI trên toàn nước Mỹ bỗng trở thành yêu cầu chính trị không thể phớt lờ.

Vấn đề không còn là công nghệ nữa. Đó là chuyện đất, nước, điện — và ai được quyền quyết định một thị trấn phải nhường tất cả những thứ đó cho máy chủ của các tỷ phú.

Sự việc

Thượng nghị sĩ Bernie Sanders đăng trên mạng xã hội X kêu gọi tạm dừng ngay lập tức trên toàn quốc: “Người Mỹ không muốn các ông trùm Big Tech hủy hoại môi trường, cắt giảm việc làm và đe dọa tương lai của nhân loại.” Ông được nhiều đảng viên Dân chủ mới đắc cử hưởng ứng, trong đó có Dân biểu Yassamin Ansari của bang Arizona — nơi SpaceX của Elon Musk đề xuất dự án trung tâm dữ liệu rộng hơn 700 mẫu Anh. Bà Ansari viết: “Ưu tiên hàng đầu của chương trình nghị sự Dân chủ ngay ngày đầu tiên cần là tạm dừng phát triển AI tiên tiến, quản lý ngành công nghiệp mất kiểm soát này, và cấm siêu trí tuệ nhân tạo.” Ông Musk chế giễu bài đăng của bà, và bà đáp trả, dự báo các phiên điều trần quốc hội: “Hẹn gặp anh sớm.”

Phản đối trung tâm dữ liệu là một trong những vấn đề nổi bật nhất của kỳ bầu cử giữa kỳ. Cử tri đã thông qua hàng chục biện pháp bỏ phiếu địa phương nhằm hạn chế các dự án trung tâm dữ liệu ở bang của họ. Chủ tịch Meta Dina Powell McCormick nói với tờ Wall Street Journal rằng sau cuộc bỏ phiếu, việc xây trung tâm dữ liệu sẽ “khó khăn hơn”. Ông Musk — người đã chi gần 500 triệu USD ủng hộ ứng cử viên Cộng hòa và tấn công đảng Dân chủ — đùa trên mạng vào đêm bầu cử rằng “trung tâm dữ liệu trong không gian nghe có vẻ hấp dẫn đấy”. Lo lắng sau bầu cử cũng góp phần gây ra đợt bán tháo lớn cổ phiếu AI trong tuần.

Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Nhà Trắng Kevin Hassett thì tự tin việc xây dựng sẽ tiếp tục, cho rằng các sáng kiến bỏ phiếu phần lớn không ảnh hưởng tới các dự án hiện có. Nhưng trong các bài phát biểu chiến thắng, phản đối trung tâm dữ liệu xuất hiện khắp nơi: Thượng nghị sĩ đắc cử Chris Pappas của New Hampshire ca ngợi cử tri “phản đối các trung tâm dữ liệu lớn gây hại cho cộng đồng”; Dân biểu Gabe Vasquez của New Mexico tuyên bố “đã tới lúc ngăn chặn tầng lớp tỷ phú AI ép trung tâm dữ liệu vào cộng đồng chúng ta”; Thượng nghị sĩ đắc cử Sherrod Brown của Ohio nói: “Tôi không làm việc cho các trung tâm dữ liệu. Tôi làm việc cho quý vị. Tôi làm việc cho Ohio.”

Bối cảnh

Các thống đốc mới đắc cử ở nhiều bang trọng điểm của làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu, trong đó có Texas và Georgia, cũng đã kêu gọi tạm dừng. Thống đốc đắc cử Texas Gina Hinojosa cam kết dừng các dự án trung tâm dữ liệu mới cho tới khi có biện pháp bảo vệ: “Không có quy tắc và luật lệ nào bảo vệ người dân Texas, và người dân Texas đang bị lợi dụng. Chúng ta cần dừng những gì đang làm với trung tâm dữ liệu cho tới khi có những biện pháp bảo vệ đó.”

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Đây không còn là cuộc tranh luận công nghệ — đây là cuộc tranh luận về quyền lực. Ai quyết định một thị trấn phải nhường đất, nước và điện cho máy chủ của tỷ phú? Cử tri Mỹ đã trả lời bằng lá phiếu: họ muốn được quyết định. Ván cờ này đặt ông Trump vào thế khó: ông ủng hộ AI và Big Tech, nhưng cũng là người hiểu rõ cơn giận của cử tri bình dân hơn ai hết — chính cơn giận đó đã đưa ông trở lại Nhà Trắng.

Với Việt Nam, nơi trung tâm dữ liệu đang được trải thảm đỏ, câu hỏi tương tự đang chờ ở phía trước: ai được lợi từ điện rẻ và đất sạch, và ai trả hóa đơn điện tăng? Nếu không có luật chơi rõ ràng từ đầu — minh bạch về điện, nước, đất đai và quyền của cộng đồng — Việt Nam sẽ lặp lại đúng kịch bản Mỹ: dân phản đối, doanh nghiệp bị kẹt, chính quyền bị động. Cuộc đua AI không thể chạy nhanh hơn dân chủ; ai quên điều đó sẽ phải trả giá bằng chính lá phiếu và đường phố.

Theo quý vị, Việt Nam nên đặt ra giới hạn nào cho các trung tâm dữ liệu AI trước khi chúng mọc lên khắp nơi?

Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.