Cuộc đua Nhà Trắng 2028 đã nóng: 4 bài học rút ra từ đêm bầu cử giữa kỳ

Phiếu bầu giữa kỳ ở Mỹ vẫn đang được kiểm, nhưng bàn cờ chính trị đã xoay sang cuộc đua Nhà Trắng 2028. Được tiếp sức bởi chiến thắng lớn ở Quốc hội, đảng Dân chủ bước vào cuộc đua kế nhiệm Tổng thống Donald Trump với đà hưng phấn — dù thắng giữa kỳ chưa chắc thắng Nhà Trắng, như Obama từng tái đắc cử năm 2012 bất chấp Cộng hòa thắng đậm năm 2010. Sau đây là bốn điều rút ra trong tuần này, theo phân tích của BBC.

Sự việc

Thứ nhất, nhiều gương mặt tiềm năng cho 2028 đã thắng lớn ngay trong kỳ bầu cử này. Thượng nghị sĩ Dân chủ bang Georgia Jon Ossoff thắng lớn ở bang mà Trump từng thắng năm 2024, nâng tầm tên tuổi toàn quốc dù ông từng nói không có kế hoạch tranh cử tổng thống. Thống đốc Pennsylvania Josh Shapiro đè bẹp đối thủ Cộng hòa — sức hút của ông ở bang chiến trường Pennsylvania cho thấy ông có thể cạnh tranh trên toàn quốc. Thống đốc Illinois JB Pritzker cũng thắng sau một chiến dịch mà giới bình luận địa phương gọi là “buổi diễn tập” cho cuộc đua tổng thống. Bên phía Cộng hòa, Thượng nghị sĩ Tom Cotton và Thống đốc Sarah Huckabee Sanders ở Arkansas đều giữ được ghế nhưng với cách biệt hẹp hơn trước.

Thứ hai, kết quả bầu cử có thể gây khó cho những người kế nhiệm tiềm năng xuất thân từ chính quyền hiện tại, trong đó có Phó tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio. Giáo sư Karen Beckwith nhận xét: “Người bị tổn thương nặng nề nhất trong chiến dịch bầu cử này là Vance.” Vance đã tìm cách tách mình khỏi thất bại — và khỏi cuộc phiêu lưu đối ngoại ở Iran mà ông cho là thảm họa chính trị của đảng. “Lý do chúng ta thua là vì chiến tranh,” ông viết trên mạng xã hội X. Rubio thì phủ nhận tin ông cân nhắc rời ghế trước thềm cuộc đua 2028. Thượng nghị sĩ Ted Cruz chê nhiều chính trị gia Cộng hòa “không quan tâm” tới kinh tế của cử tri; cựu Thống đốc New Jersey Chris Christie nói thẳng: “Kỷ nguyên Trump đã kết thúc.”

Thứ ba, cả cánh trung dung lẫn cánh tả của đảng Dân chủ đều tuyên bố chiến thắng. Ông Abdul El-Sayed thắng ở Michigan là bước đột phá của cánh tả, vì ông thắng ở bang chiến trường. Ông Adam Green, đồng sáng lập Ủy ban Vận động Thay đổi Tiến bộ, nói “nước giờ đã ấm” để những ứng viên như nữ dân biểu Alexandria Ocasio-Cortez tranh cử sơ bộ tổng thống. Ngược lại, phe ôn hòa khoe nhóm “Blue Dog Caucus” giành thêm ít nhất 14 ghế ở Quốc hội, gần gấp đôi quy mô hiện tại — theo họ, ứng viên thực dụng mới lôi kéo được cử tri Cộng hòa.

Thứ tư, bản đồ chính trị đang dịch chuyển. Texas chỉ còn một đảng viên Cộng hòa ở cấp toàn bang, nghĩa là 40 phiếu đại cử tri của bang này có thể bị tranh giành năm 2028. Liên minh cử tri lao động và cử tri Latino từng giúp Trump thắng năm 2024 đã lung lay. Bà Driena Sixto, cựu phát ngôn viên của Turning Point USA, cho rằng Cộng hòa sẽ phải thay đổi thông điệp với cử tri Latino, vì Nhà Trắng đã “nhấn mạnh quá nhiều vào trục xuất”. Cựu cố vấn của Obama, Jim Messina, nói đã có hàng chục đảng viên Dân chủ đang rục rịch chuẩn bị cho cuộc đua.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Đọc vị ván cờ này, đêm bầu cử giữa kỳ vừa là chiến thắng của đảng Dân chủ, vừa là bài kiểm tra sinh tồn của đảng Cộng hòa — và cả hai đều chưa biết mình sẽ mang gì vào năm 2028. Phe Dân chủ thắng lớn nhưng chia đôi: cánh tả tin táo bạo mới thắng, cánh ôn hòa tin thực dụng mới thắng. Phe Cộng hòa thua đau nhưng vẫn còn quân bài mạnh nhất: một Tổng thống thứ 47 là bậc thầy đàm phán, từng nhiều lần lật ngược dự đoán khi bị dồn vào chân tường. Câu nói “kỷ nguyên Trump đã kết thúc” nghe có vẻ dứt khoát — nhưng tuyên bố Trump hết thời thường là khúc dạo đầu cho một màn trở lại.

Với Việt Nam, ván cờ 2028 không phải chuyện xa: ai ngồi vào Nhà Trắng cũng sẽ định đoạt chính sách thương mại, thuế quan và chuỗi cung ứng — tức là đơn hàng của doanh nghiệp Việt và giá cả trên kệ hàng của người Việt. Bài học từ đêm giữa kỳ cũng rất gần gũi: cử tri ở đâu cũng bỏ phiếu bằng ví tiền trước tiên, và đảng nào giải được bài toán chi phí sinh hoạt mới giữ được Nhà Trắng.

Theo quý vị, năm 2028 sẽ là cuộc đua của cánh tả táo bạo, cánh ôn hòa thực dụng — hay của một cái tên Cộng hòa đọc vị được nỗi lo ví tiền của cử tri?

Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.