Mỹ mất trạng thái xóa sổ bệnh sởi sau 26 năm: hơn 5.100 ca trong năm 2026
Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) đã thu hồi trạng thái xóa sổ sởi của Mỹ sau khi virus lây truyền liên tục hơn 12 tháng — trong lúc nước này ghi nhận số ca cao nhất hơn ba thập kỷ và các bang báo cáo 10 ca tử vong liên quan tới sởi trong năm nay.

Một căn bệnh mà nước Mỹ từng tuyên bố xóa sổ cách đây 26 năm vừa chính thức quay trở lại — và lần này, nó quay lại với cả một cuộc tranh cãi về cách đếm người chết.
Theo Channel NewsAsia, Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) đã thu hồi trạng thái xóa sổ bệnh sởi của Mỹ, chấm dứt 26 năm duy trì thành quả này, sau khi xác định nước này không ngăn chặn được sự lây truyền liên tục của virus trong hơn một năm. Tờ Wall Street Journal đưa tin hôm thứ Sáu (13/11); PAHO chưa trả lời ngay yêu cầu bình luận của Reuters. Quyết định được đưa ra trong lúc Mỹ đối mặt với số ca sởi cao nhất hơn ba thập kỷ: tính tới thứ Năm, đã có 5.182 ca được xác nhận trong năm 2026 tại 45 bang, theo CDC — vượt xa tổng số 2.289 ca của cả năm 2025.
Trên bàn cờ y tế, nước cờ sởi lần này cho thấy một bài toán đơn giản tới mức tàn nhẫn: 95% là đủ, 92,4% là không đủ.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
PAHO đã xem xét bằng chứng dịch tễ và xét nghiệm do CDC đệ trình, để xác định liệu cùng một chủng virus có lưu hành liên tục tại Mỹ trong 12 tháng trở lên hay không — dấu hiệu của lây truyền trong cộng đồng. Mỹ đạt trạng thái xóa sổ sởi vào năm 2000, khi 95% dân số được tiêm chủng tạo ra miễn dịch cộng đồng; hai liều vắc-xin cho khả năng bảo vệ tới 97% trước loại virus có thể gây mù lòa, điếc, tổn thương não hoặc tử vong. Nhưng tỉ lệ tiêm chủng ở trẻ mẫu giáo Mỹ đã giảm từ 95,2% (năm học 2019–2020) xuống còn 92,4% (năm học 2025–2026) — vừa đủ rơi xuống dưới ngưỡng an toàn. Canada, Tây Ban Nha và Anh gần đây cũng mất trạng thái xóa sổ sởi; Mỹ đã rút khỏi WHO nhưng vẫn là thành viên PAHO.
Đằng sau những con số là tranh cãi về cách đếm người chết. Theo Al Jazeera, Pennsylvania và Wisconsin vừa công bố thêm mỗi bang một ca tử vong liên quan tới sởi, nâng tổng số năm 2026 lên 10 người: Pennsylvania bảy ca, Wisconsin hai ca, và New York một trẻ em tử vong hôm 2/11 — ca tử vong do sởi đầu tiên của bang trong hơn 30 năm. Nhưng số liệu chính thức của CDC chỉ ghi nhận sáu ca tử vong. Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr. đã yêu cầu giám đốc CDC Erica Schwartz không đưa các ca tử vong này vào số liệu chính thức, với lý do không có bằng chứng chúng liên quan tới sởi. Thống đốc Pennsylvania Josh Shapiro đã công khai tranh cãi với ông Kennedy: Pennsylvania báo cáo ca tử vong “liên quan tới sởi” khi người được xác nhận mắc sởi tử vong trong vòng 30 ngày kể từ khi có triệu chứng — chuẩn mực mà các nhà dịch tễ học nói với Al Jazeera rằng WHO và CDC từ lâu vẫn dùng. CDC cho biết đang xây dựng một định nghĩa chuẩn về tử vong do sởi.
Giám đốc CDC Schwartz nói cơ quan này vẫn sẽ làm “đúng những việc như trước” — phối hợp với các bang để khuyến khích tiêm chủng. Giáo sư y tế công cộng Noel Brewer của Đại học North Carolina nói: “Đây là một căn bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Thật khó chấp nhận khi chúng ta có nhiều ca sởi tới vậy.” Giáo sư dịch tễ học William Moss của Đại học Johns Hopkins nói việc mất trạng thái xóa sổ sởi là một đòn giáng vào danh tiếng của Mỹ như một cường quốc y tế công cộng. Để khôi phục trạng thái này, một nước phải chấm dứt lây truyền và không có ổ dịch nào trong ít nhất 12 tháng.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ y tế, nước cờ sởi lần này cho thấy một bài toán đơn giản tới mức tàn nhẫn: 95% là đủ, 92,4% là không đủ. Chỉ 2,8 điểm phần trăm rơi rụng trong sáu năm cũng đủ để bệnh từng bị xóa sổ quay lại với hơn 5.000 ca trong một năm. Và khi bệnh đã quay lại, ván cờ thứ hai mới bắt đầu: tranh cãi xem ai được tính là “chết vì sởi” — khi con số người chết bỗng thành vấn đề chính trị thay vì vấn đề y tế.
Với Việt Nam, ván cờ này soi thẳng vào túi tiền và sức khỏe mỗi gia đình: sởi phòng ngừa được bằng hai mũi vắc-xin, rẻ hơn rất nhiều so với một ngày nằm viện hay một đứa trẻ mất thính lực suốt đời. Khi một cường quốc y tế như Mỹ còn để mất trạng thái xóa sổ sởi, bài học là: miễn dịch cộng đồng không tự duy trì — nó cần từng mũi tiêm, từng năm, không được phép ngơi tay.
Theo quý vị, khi một căn bệnh đã bị xóa sổ vẫn có thể quay lại chỉ vì tỉ lệ tiêm chủng rơi xuống dưới ngưỡng — thì chúng ta nên lo cho những mũi vắc-xin chưa tiêm, hay lo cho những con số chưa được đếm đúng? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


