TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Xã hội

Sởi quay lại cả những nước từng xóa sổ được nó: trẻ em đang trả giá

Mỹ, Mexico và Bolivia vừa mất trạng thái “sạch sởi” sau 26 năm, nối dài danh sách các nước từng kiểm soát được bệnh này nhưng để nó quay lại — trong lúc tỉ lệ tiêm chủng toàn cầu vẫn dưới ngưỡng miễn dịch cộng đồng.

Minh họa: người mẹ ôm đứa trẻ ốm và bác sĩ, bản đồ thế giới, ống tiêm và lọ vắc xin
Sởi quay lại cả những nước từng xóa sổ được nó: trẻ em đang trả giá Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Sởi không chết êm. Bác sĩ Eric Wobudeya tại bệnh viện ở Uganda mô tả những đứa trẻ chết vì sởi là những đứa trẻ “đang vật lộn để thở”, sau khi virus tấn công phổi và đường thở hoặc gây viêm phổi. Trên khắp thế giới, trẻ em đang phải gánh hậu quả của tỉ lệ tiêm vắc xin sởi thấp hoặc đang giảm. Tuần này, các quan chức y tế quốc tế thông báo: Mỹ, Mexico và Bolivia đã mất trạng thái không còn sởi, gia nhập nhóm các quốc gia từng kiểm soát được căn bệnh này nhưng để nó quay lại — trong đó có Anh, Canada, Áo, Armenia, Tây Ban Nha, Azerbaijan và Uzbekistan hồi đầu năm nay, theo The Guardian.

Một quốc gia mất trạng thái loại trừ sởi nếu cùng một chủng virus lây lan liên tục trong biên giới hơn một năm. Xu hướng này được thúc đẩy bởi thông tin sai lệch, gián đoạn dịch vụ trong đại dịch Covid, và cả thành công tiêm chủng của những thập kỷ trước — khiến người ta quên mất sởi nguy hiểm đến mức nào. Giám đốc điều hành UNICEF Catherine Russell nói thẳng: “Chúng ta đang thấy các ca sởi ở những nơi mà bệnh này từng được kiểm soát, và trẻ em đang phải trả giá. Chúng ta có vắc xin sởi bảo vệ trẻ em và đã cứu gần 59 triệu sinh mạng kể từ năm 2000. Chúng ta không nên để mất thế trận trước một căn bệnh có thể phòng ngừa được.” Sởi làm suy yếu hệ miễn dịch của trẻ và có thể gây tổn thương não, mất thính lực hoặc mù lòa.

Ván cờ của sởi là ván cờ của sự quên lãng: khi một căn bệnh biến mất đủ lâu, người ta quên nó từng giết người như thế nào — rồi tin đồn thay thế ký ức, và trẻ em trả giá.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Năm 2024, theo Tổ chức Y tế Thế giới, ước tính 11 triệu người mắc sởi — phần lớn dưới 5 tuổi — và 95.000 người tử vong. Virus cực kỳ dễ lây, lơ lửng trong không khí tới hai giờ; tới 90% người chưa được bảo vệ khi tiếp xúc với sởi sẽ mắc bệnh. Tỉ lệ tiêm chủng sởi toàn cầu đã chững lại dưới ngưỡng 95% cần thiết để tạo miễn dịch cộng đồng: năm 2025, 84% trẻ em đủ điều kiện được tiêm liều đầu tiên, giảm xuống 77% ở liều thứ hai. Tại Hackney, phía đông London, chỉ 58% trẻ 5 tuổi nhập học năm 2025 đã tiêm đủ hai liều vắc xin MMR. Tại Bangladesh, một đợt bùng phát sởi đang hoành hành với gần 240.000 ca nghi ngờ và 1.282 ca tử vong kể từ tháng 3

Nguyên nhân không chỉ nằm ở phong trào chống vắc xin. Tại Mỹ, Bộ trưởng Y tế Robert F Kennedy Jr đã lan truyền thông điệp chống vắc xin, trong đó có việc đặt câu hỏi liệu vắc xin MMR có gây tự kỷ hay không — huyền thoại do bác sĩ người Anh Andrew Wakefield lan truyền năm 1998, người sau đó đã bị xóa khỏi danh sách hành nghề y. Nhưng giáo sư Alex Richter tại Đại học Birmingham lưu ý phong trào chống vắc xin không phải là động lực duy nhất: “Chúng ta cũng cần xem xét sự thiếu vắng thông điệp tích cực về lợi ích của tiêm chủng và thực tế là nhiều người không còn nhớ những căn bệnh như sởi nghiêm trọng đến mức nào.” Các rào cản thực tế như khó đặt lịch hẹn và rào cản ngôn ngữ cũng không nên bị bỏ qua, trong khi việc cắt giảm viện trợ từ Mỹ và Anh có thể khiến tình hình ở các nước nghèo thêm trầm trọng. Dù vậy, mất trạng thái loại trừ sởi có thể đảo ngược được: kể từ năm 2022, liên minh Reach đã tiêm chủng cho hơn 1 triệu trẻ em ở sáu nước châu Phi.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Ván cờ của sởi là ván cờ của sự quên lãng: khi một căn bệnh biến mất đủ lâu, người ta quên nó từng giết người như thế nào — rồi tin đồn thay thế ký ức, và trẻ em trả giá. Điều đáng sợ nhất không phải con số 11 triệu ca mắc, mà là chi tiết ở Hackney: chỉ 58% trẻ 5 tuổi tiêm đủ hai liều MMR, ngay giữa London, ngay năm 2025. Nếu sự chủ quan len được vào tận đó, thì không nơi nào an toàn.

Với Việt Nam, đây là lời nhắc đúng lúc: chúng ta tự hào về tỉ lệ tiêm chủng cao — nhưng chỉ cần một đợt tin đồn trên mạng, một vài ca bệnh bị bỏ sót ở vùng sâu vùng xa, là mọi thành quả có thể lung lay. Sởi không cần hộ chiếu; nó chỉ cần một cộng đồng lơ là. Khi vắc xin đã cứu gần 59 triệu sinh mạng mà người ta vẫn tranh cãi có nên tiêm hay không, thì vấn đề không còn là y học nữa — mà là niềm tin. Theo quý vị, để giữ niềm tin vào vắc xin, chúng ta cần bác sĩ nói nhiều hơn, hay cần những câu chuyện thật về những đứa trẻ đang vật lộn để thở? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.