Người biểu tình xông vào công trường trung tâm dữ liệu Microsoft ở Amsterdam: cơn giận AI lan khắp châu Âu

Họ trèo lên cần cẩu, đốt pháo sáng, treo biểu ngữ phản đối; cảnh sát Hà Lan bắt giữ 150–200 người. Sáng thứ Sáu 6/11, công trường trung tâm dữ liệu mới của Microsoft ở Amsterdam thành mặt trận của làn sóng phản đối AI lan khắp châu Âu.

Đây không còn là chuyện của một nhóm hoạt động nhỏ lẻ: hơn 100 tổ chức dân sự tham gia chiến dịch “Stop Dirty Data Centres” hai ngày ở 15 nước châu Âu — và ở Mỹ, cử tri vừa bỏ phiếu thông qua gần như mọi đề xuất tạm dừng trung tâm dữ liệu được đưa ra trưng cầu.

Sự việc

Nhóm hành động trực tiếp Geef Tegengas — nghĩa là “Đẩy lùi” — xông vào công trường ở khu Westpoort, quận Sloterdijk, Amsterdam. Một số trèo lên cần cẩu, đốt pháo sáng, buộc bóng bay heli vào thiết bị và treo biểu ngữ phản đối việc Microsoft cung cấp dịch vụ cho quân đội Israel và Cơ quan Di trú và Hải quan Mỹ (ICE); nhóm ủng hộ Palestine cũng tham gia.

Người biểu tình xô xát với cảnh sát; một cảnh sát bị thương nhẹ, người biểu tình nói cảnh sát đã dùng vũ lực và hơi cay. Cảnh sát Hà Lan bắt 150–200 người bị nghi xâm nhập trái phép. Nathan Timmer của Geef Tegengas nói với đài AT5: “Chúng tôi không muốn nó được xây. Không ai cần nó cả. Thứ duy nhất nó sẽ phục vụ là AI rác, chiến tranh AI, giám sát dữ liệu và diệt chủng.”

Tới cuối buổi chiều, cảnh sát đưa người biểu tình ra khỏi công trường, dù một số vẫn ở lại. Microsoft nói họ hiểu người dân bức xúc, tôn trọng quyền bày tỏ ôn hòa, “tuy nhiên, chúng tôi không dung thứ bất kỳ hành động trái pháp luật nào hoặc gây nguy hiểm cho sự an toàn của mọi người”. Pure Data Centres, chủ công trường, nói xâm nhập công trường đang thi công là trái pháp luật và nguy hiểm.

Vụ đột nhập là hành động riêng của Geef Tegengas, tách biệt với chiến dịch “Stop Dirty Data Centres” toàn châu Âu, các thành viên của chiến dịch đứng ngoài hàng rào. Liên minh này, gồm chi nhánh quốc gia của Greenpeace và Friends of the Earth, nói hành động trực tiếp là “dễ hiểu” khi cộng đồng không được tham gia thực chất vào quyết định. Biểu tình nhỏ hơn cũng diễn ra ở Berlin, trước Quốc hội Ba Lan tại Warsaw, Bristol và quảng trường chính ở Zagreb. Hồi tháng 10, hơn 1.000 người cùng đại diện khoảng 40 ủy ban địa phương tập trung tại Quảng trường Piazza della Scala ở Milan trong cuộc biểu tình toàn quốc đầu tiên của Ý chống trung tâm dữ liệu.

Bối cảnh

Trung tâm dữ liệu bị phản đối khắp nơi vì lượng điện và nước khổng lồ chúng tiêu thụ; các nhà hoạt động cho rằng cơn sốt xây dựng phục vụ điện toán đám mây và AI chạy nhanh hơn tham vấn cộng đồng và giám sát môi trường. PwC dự báo châu Âu thu hút 5,6 nghìn tỷ USD đầu tư tích lũy vào trung tâm dữ liệu giai đoạn 2026–2050 — khoảng 18% toàn cầu; Mỹ dự kiến thu hút 15,1 nghìn tỷ USD.

Chính phủ các nước châu Âu vẫn ủng hộ xây trung tâm dữ liệu để tăng thu thuế, bắt kịp Mỹ, Trung Quốc trong cuộc đua AI — có nơi coi đây là vấn đề an ninh quốc gia. Nhưng trung tâm dữ liệu đã thành điểm nóng của giận dữ công chúng: môi trường, hóa đơn điện, mất việc làm, vai trò của Big Tech với nền dân chủ. Tuần trước, điều tra của The Guardian và Investigate Europe phát hiện điều kiện làm việc nguy hiểm với một số công nhân xây các trung tâm này.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Ván cờ AI lúc này không còn là chuyện công nghệ — mà là đất, nước và hóa đơn điện. Microsoft xây trung tâm dữ liệu để chạy AI; người dân Amsterdam thấy nước uống của mình bị “uống” bởi máy chủ phục vụ người khác. Khoảng cách giữa giới lãnh đạo say mê AI và người dân phải trả giá ngày càng rộng — và cử tri hai bờ Đại Tây Dương đều đang lên tiếng.

Với Việt Nam, bài học này tới đúng lúc: trung tâm dữ liệu cũng đang mọc lên quanh TP.HCM và Hà Nội, cũng ngốn điện, ngốn nước, hứa hẹn việc làm và tiền thuế. Câu hỏi không phải AI tốt hay xấu, mà là ai trả giá và ai quyết định. Không có luật chơi rõ ràng từ đầu về điện, nước, đất đai và quyền cộng đồng, Việt Nam sẽ lặp lại đúng kịch bản Amsterdam: dân phản đối, doanh nghiệp bị kẹt, chính quyền bị động. Cuộc đua AI không thể chạy nhanh hơn dân chủ; ai quên điều đó sẽ trả giá bằng lá phiếu và đường phố.

Theo quý vị, Việt Nam nên đặt giới hạn nào cho các trung tâm dữ liệu AI trước khi chúng mọc lên khắp nơi?

Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.