TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Xã hội

Mỹ mất tình trạng loại trừ sởi sau 26 năm: hơn 5.400 ca bệnh, 10 người chết trong đợt bùng phát tồi tệ nhất kể từ 1991

Tổ chức Y tế Liên Mỹ vừa tuyên bố sởi đã quay trở lại lây lan liên tục tại Mỹ, chính thức chấm dứt 26 năm nước này giữ được tình trạng loại trừ sởi — trong lúc đợt bùng phát tồi tệ nhất kể từ năm 1991 vẫn chưa dừng lại.

Minh họa: y tá tiêm vaccine sởi cho trẻ nhỏ trong phòng khám, giấy chứng nhận tiêm chủng và virus sởi
Mỹ mất tình trạng loại trừ sởi sau 26 năm: hơn 5.400 ca bệnh, 10 người chết trong đợt bùng phát tồi tệ nhất kể từ 1991 Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Tổ chức Y tế Liên Mỹ (Paho) hôm thứ Ba đã tuyên bố sởi tái bùng phát tại Mỹ, Bolivia và Mexico, nghĩa là virus lây lan liên tục trong 12 tháng, theo The Guardian. Thông báo chấm dứt 26 năm Mỹ giữ tình trạng loại trừ sởi, trong lúc nước này trải qua đợt bùng phát tồi tệ nhất kể từ năm 1991. Châu Mỹ từng là khu vực duy nhất của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) không còn sởi lưu hành.

Mỹ đang ở giữa đợt bùng phát tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ, với hơn 5.400 ca bệnh và 10 ca tử vong liên quan tới sởi, theo cơ quan y tế các bang, được The Guardian dẫn lại. Sởi được coi là một trong những bệnh truyền nhiễm dễ lây nhất mà y học từng biết: virus này giết chết 1 tới 3 người chưa tiêm chủng trên mỗi 1.000 người mắc, và khiến tới 1 trong 5 người bệnh phải nhập viện. Chủ tịch Viện Hàn lâm Nhi khoa Mỹ Andrew D Racine nói sởi “không hề vô hại”: nó có thể gây viêm phổi, nhập viện, tổn thương não và tử vong, trong khi vaccine là “một loại vaccine an toàn, hiệu quả, rẻ tiền và sẵn có”.

Nước cờ sởi là nước cờ của sự chủ quan tích lũy: 26 năm thành tựu không mất trong một ngày, mà mất dần qua từng phần trăm tỉ lệ tiêm chủng sụt xuống, từng lời đồn về vaccine được dung túng.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Tiến sĩ Jon Andrus, chủ tịch ủy ban tư vấn của Paho đã đề xuất Mỹ mất tình trạng loại trừ sởi, nói với The Guardian: “Chắc chắn đó là cảm xúc, vì chúng tôi đã làm việc cho sáng kiến này hàng thập kỷ. Chứng kiến Mỹ, từng là nước dẫn đầu toàn cầu, mất đi vị thế này tất nhiên là buồn.” Tiến sĩ Richard Besser, chủ tịch Quỹ Robert Wood Johnson và cựu quyền giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), nói trong một tuyên bố: “Là một bác sĩ nhi khoa và một người cha, tôi đau lòng khi chúng ta đã đi tới mức này.”

Phản ứng của chính quyền Trump trái ngược hẳn với nỗi buồn đó. Bộ trưởng Y tế Robert F Kennedy Jr — người nhiều năm lan truyền thông tin sai lệch về vaccine sởi-quai bị-rubella (MMR) và xem nhẹ căn bệnh này — đã quảng bá một buổi xuất hiện với một đầu bếp ở Texas và đăng ảnh mình hóa thân thành James Bond trong tuần này, theo The Guardian. Trong tuyên bố đăng trên X vào cuối chiều thứ Ba, ông Kennedy nói Mỹ “sẽ chặn đứng các đợt bùng phát sởi, bảo vệ các gia đình Mỹ và nỗ lực lấy lại tình trạng loại trừ sởi”, đồng thời khẳng định sẽ “tiếp tục khuyến nghị tiêm vaccine MMR là cách hiệu quả nhất để phòng sởi”. Trước đó, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Bill Cassidy đã gọi nhiệm kỳ của ông Kennedy là “một chuỗi thất bại” và kêu gọi sa thải ông.

Việc mất tình trạng loại trừ không đi kèm hình phạt hay hạn chế đi lại. Nhưng nó châm ngòi cho lời kêu gọi Mỹ xây dựng kế hoạch hành động với Paho để chặn lây truyền và cải thiện tỉ lệ tiêm chủng, một dự án kéo dài nhiều năm: Brazil từng mất tình trạng này năm 2019 và phải mất 5 năm mới lấy lại, theo The Guardian. Canada mất tình trạng này năm 2025, Anh mất trong năm nay — nhưng hôm thứ Ba, Paho cũng thông báo Canada đã ngừng lây truyền trong 60 ngày, một bước tiến tới việc lấy lại vị thế. Khi sởi lan rộng, người Mỹ đối mặt thực tế mới: ở Cleveland, Ohio, giám đốc y tế địa phương phải kêu gọi dân tìm lại giấy chứng nhận tiêm chủng từ hàng chục năm trước, kẻo khi phơi nhiễm sẽ phải xét nghiệm máu hoặc cách ly.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Nước cờ sởi là nước cờ của sự chủ quan tích lũy: 26 năm thành tựu không mất trong một ngày, mà mất dần qua từng phần trăm tỉ lệ tiêm chủng sụt xuống, từng lời đồn về vaccine được dung túng. Sởi là “chim hoàng yến” của y tế công cộng — khi nó quay lại, nghĩa là cả hệ thống phòng bệnh đã rạn nứt từ lâu. Mất 5 năm để lấy lại, như Brazil, là cái giá rẻ nhất có thể; cái giá đắt hơn là 10 sinh mạng đã mất và hàng nghìn gia đình đang sống trong lo sợ.

Với Việt Nam, ván cờ này là một lời nhắc không thể rõ ràng hơn: thành tựu tiêm chủng mở rộng — thứ đã cứu hàng triệu trẻ em Việt khỏi sởi, bại liệt, bạch hầu — chỉ tồn tại khi niềm tin vào vaccine còn nguyên vẹn. Một khi tin sai lệch len lỏi vào bữa cơm gia đình, vào nhóm chat phụ huynh, thì dù vaccine có rẻ, có sẵn, có hiệu quả tới đâu, trẻ em vẫn là người trả giá. Theo quý vị, Việt Nam nên làm gì để niềm tin vào vaccine không bao giờ sụt xuống như ở Mỹ — siết chặt kiểm soát tin giả, hay để người dân tự quyết định với đầy đủ thông tin? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.