403 “siêu trung tâm dữ liệu” ở Mỹ thải CO₂ bằng cả nước Đan Mạch: cái giá khí hậu của cơn sốt AI
Nghiên cứu mới trên tạp chí Nature Sustainability: 403 trung tâm dữ liệu “hyperscaler” của Mỹ thải khoảng 25,7 triệu tấn CO₂ trong một năm — tương đương toàn bộ lượng khí thải của Đan Mạch, quốc gia 6 triệu dân — và hơn một nửa điện của chúng đến từ nhiên liệu hóa thạch.

Mỗi câu hỏi gửi cho chatbot, mỗi bức ảnh nhờ AI vẽ, đều có một hóa đơn mà ít ai nhìn thấy — và hóa đơn đó vừa được tính ra: ngang với cả một quốc gia. Các trung tâm dữ liệu “hyperscaler” — những cơ sở khổng lồ chủ yếu phục vụ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo — đã thải ra lượng khí CO₂ tương đương toàn bộ lượng khí thải trong một năm của Đan Mạch, theo nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nature Sustainability, The Guardian đưa tin.
Trong một năm tính tới tháng 4/2025, 403 trung tâm dữ liệu hyperscaler ở Mỹ đã thải khoảng 25,7 triệu tấn CO₂ — tương đương toàn bộ khí thải hàng năm của Đan Mạch, nước 6 triệu dân — và gấp hai tới ba lần ước tính trước đó về khí thải hyperscaler năm 2018. Nhóm này chiếm khoảng 1,8% tổng lượng điện tiêu thụ của Mỹ, từ 68 tới 99 terawatt-giờ điện trong năm. Hơn một nửa lượng điện mà các hyperscaler dùng đến từ nhiên liệu hóa thạch. Sự tăng trưởng của AI đang được chống lưng bởi làn sóng nhà máy điện chạy bằng khí đốt mới, đôi khi xây ngay tại khu đất của cơ sở, và được ưa chuộng hơn năng lượng tái tạo lắp đặt như mặt trời hay gió. Nghiên cứu dùng dữ liệu của chính phủ liên bang Mỹ, do ông Gianluca Guidi dẫn đầu cùng giáo sư thống kê sinh học Francesca Dominici tại Đại học Harvard đồng tác giả. “Đã có một vụ nổ về các trung tâm dữ liệu này và lượng khí thải CO₂ là khá đáng kể”, bà Dominici nói. “Kể từ năm 2025 đã có thêm rất nhiều trung tâm dữ liệu, vì vậy chúng ta cần coi mức khí thải này là giới hạn dưới.”
Trên bàn cờ AI, trung tâm dữ liệu là quân cờ nặng nhất mà ít ai nhìn thấy: nó không xuất hiện trong ứng dụng điện thoại, không có mặt trong cuộc trò chuyện với chatbot — nhưng mỗi câu lệnh đều rút điện từ một nhà máy…
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Bà Gina McCarthy, cựu cố vấn khí hậu của chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden, nói nghiên cứu là “một bước quan trọng” trong việc đánh giá tác động của các trung tâm dữ liệu, dù bà không ngạc nhiên khi đa số chúng vẫn dựa vào nhiên liệu hóa thạch “bất chấp những tác động sâu sắc và lâu dài tới khí hậu và sức khỏe mà lẽ ra có thể — và nên — tránh được”. Tổng thống Donald Trump, người ủng hộ mạnh mẽ ngành AI, từng nói những người phản đối sự tăng trưởng của trung tâm dữ liệu sẽ trở nên “lạc hậu và nghèo khổ”. Nhưng làn sóng phản đối từ công chúng — thuộc cả hai đảng — cho thấy ít dấu hiệu lắng xuống, như cụm trung tâm dữ liệu ở vùng Memphis, bang Tennessee — trung tâm trong tham vọng AI của tỉ phú Elon Musk — vốn đối mặt với biểu tình và kiện tụng vì tiếng ồn và ô nhiễm không khí; công ty AI của ông Musk đã đáp lại bằng cách mua lại nhà của những người sống gần đó.
Một dự án khác gây tranh cãi là Stratos ở bang Utah khô hạn — một trong những trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới đang được quy hoạch. Một nghiên cứu riêng cho thấy Stratos có thể gây ra chi phí kinh tế liên quan tới sức khỏe lên tới 690 triệu đô la mỗi năm nếu dùng lựa chọn nhiên liệu hóa thạch bẩn nhất, đồng thời thải ra tới 3.140 tấn hạt bụi mịn dạng bồ hóng — liên quan tới hàng loạt bệnh tim mạch và hô hấp — trong những cột khói bay qua Utah rồi tới Idaho, Wyoming, Colorado và Illinois. Ông John Walke, giám đốc không khí sạch liên bang tại NRDC — tổ chức đặt hàng nghiên cứu — gọi Stratos là “một con ngựa thành Troy hiện đại sẽ giải phóng ô nhiễm không khí chết người cho cộng đồng Utah và hàng triệu người sống xuôi gió”.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ AI, trung tâm dữ liệu là quân cờ nặng nhất mà ít ai nhìn thấy: nó không xuất hiện trong ứng dụng điện thoại, không có mặt trong cuộc trò chuyện với chatbot — nhưng mỗi câu lệnh đều rút điện từ một nhà máy khí đốt đâu đó, và mỗi nhà máy đó đều có một hóa đơn sức khỏe gửi tới những người sống xuôi gió. 25,7 triệu tấn CO₂ không phải là con số trừu tượng: nó là một Đan Mạch, là khói, là nước, là tiếng ồn lúc nửa đêm của người dân Memphis.
Với Việt Nam, ván cờ này đang gõ cửa: nhiều địa phương đang mời gọi trung tâm dữ liệu, hứa hẹn việc làm và thuế — nhưng câu hỏi phải đặt ra trước khi ký là điện lấy từ đâu, nước lấy từ đâu, và ai trả giá cho khói bụi. Nếu chỉ nhìn vào tiền thuê đất mà quên mất hóa đơn khí hậu, thì người Việt sẽ là người trả phần đắt nhất của ván cờ này. Theo quý vị, một trung tâm dữ liệu “xanh” — có thật không, hay chỉ là lớp sơn xanh trên một nhà máy khí đốt? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


