BMI sắp hết thời? Cách chẩn đoán béo phì mới có thể cứu hàng chục triệu người khỏi chẩn đoán sai
Kết hợp chỉ số BMI với vòng eo, tỉ lệ eo/chiều cao và kiểm tra chức năng cơ quan, phương pháp chẩn đoán mới phân biệt được người khỏe mạnh với người thực sự có mỡ thừa gây hại — và có thể ngăn hàng chục triệu ca chẩn đoán sai trên toàn thế giới.

Một phương pháp thay thế chỉ số khối cơ thể (BMI) để chẩn đoán béo phì có thể ngăn việc chẩn đoán sai cho hàng triệu người trên toàn thế giới, nhờ phân biệt chính xác hơn giữa người khỏe mạnh và người có mỡ thừa gây hại. Các chuyên gia y tế từ lâu đã coi BMI là một công cụ thô: một số lượng lớn người có mỡ thừa bị bỏ sót, trong khi những người khỏe mạnh khác lại bị chẩn đoán sai.
Phương pháp mới — kết hợp BMI với các số đo cơ thể khác và xét nghiệm chức năng cơ quan — cho thấy chỉ dùng BMI sẽ bỏ sót béo phì ở 5–9% người trưởng thành, đồng thời chẩn đoán sai tới 3% số người. “Việc phân loại sai này có thể chiếm hàng chục triệu người, vì vậy sự thiếu chính xác của BMI là một vấn đề lớn cả ở quy mô lớn lẫn với từng cá nhân”, Francisco Rubino, giáo sư phẫu thuật chuyển hóa và béo phì tại Đại học King's College London, nói.
Trên bàn cờ y tế, BMI là một quân bài đã quá cũ: một công thức từ thế kỷ 19, chỉ cần cân nặng và chiều cao, mà lại quyết định ai được thuốc, ai được phẫu thuật, ai bị bảo hiểm từ chối.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
BMI được tính bằng cách lấy cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (mét). Khoảng 1,6 tỉ người trên thế giới được xếp loại thừa cân — BMI từ 25 tới 29,9 — và gần 1 tỉ người có BMI từ 30 trở lên được coi là béo phì. Hai phần ba người trưởng thành ở Anh và hơn 70% người trưởng thành ở Mỹ bị thừa cân hoặc béo phì nếu chỉ tính theo BMI.
Rubino và các đồng nghiệp đã dựa trên hồ sơ sức khỏe của hơn 800.000 người ở Anh, Mỹ, Trung Quốc và Tây Ban Nha — theo dõi trong tối đa 15 năm — để kiểm tra phương pháp mà ông và các chuyên gia thế giới đề xuất năm ngoái trong báo cáo của Ủy ban Lancet. Theo định nghĩa mới, người có BMI trên 40 được coi là béo phì; với BMI thấp hơn, bác sĩ đo vòng eo để xem có mỡ thừa hay không. BMI từ 30 trở lên kèm vòng eo lớn hoặc tỉ lệ eo/chiều cao cao được tính là béo phì, và BMI từ 25 tới 29,9 cũng vậy nếu cả hai chỉ số đều cao. Ở hầu hết các nước, vòng eo lớn nghĩa là hơn 102 cm với nam và 88 cm với nữ, ngưỡng tỉ lệ eo/chiều cao cao là khoảng 0,57.
Ở bước thứ hai, các bác sĩ phân biệt béo phì lâm sàng — mỡ thừa đã làm suy giảm chức năng cơ quan — với béo phì tiền lâm sàng, khi mỡ thừa là nguy cơ nhưng chưa gây ra vấn đề. Tỉ lệ béo phì chỉ tăng nhẹ theo định nghĩa mới, và chỉ một phần tư tới một phần ba số người béo phì — tức 5% tới 10% dân số nói chung — mắc béo phì lâm sàng với nguy cơ tử vong cao hơn đáng kể. Ba người cùng BMI 32 đều bị xếp là béo phì, nhưng chẩn đoán rất khác nhau: một người khỏe mạnh, một người tiền lâm sàng, một người lâm sàng.
Viết trên tạp chí Nature, các nhà khoa học mô tả cách một số người có BMI cao nhưng không béo phì theo định nghĩa mới lại có nguy cơ tử vong thấp hơn cả những người được coi là khỏe mạnh. Đáng mừng là 80% tới 90% người béo phì tiền lâm sàng đã không tiến triển thành béo phì lâm sàng trong 10 năm tiếp theo. Phương pháp này khiến chẩn đoán phức tạp hơn, nhưng Rubino nói mọi người nên được chẩn đoán ở cấp độ cá nhân để có chăm sóc tốt nhất — dù đó là tư vấn lối sống, thuốc giảm cân GLP-1 hay phẫu thuật.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ y tế, BMI là một quân bài đã quá cũ: một công thức từ thế kỷ 19, chỉ cần cân nặng và chiều cao, mà lại quyết định ai được thuốc, ai được phẫu thuật, ai bị bảo hiểm từ chối. Nghiên cứu mới không phủ nhận BMI, mà đặt nó đúng chỗ: một tín hiệu ban đầu, rồi đo thêm vòng eo và chức năng cơ quan, rồi mới kết luận. Ba người cùng BMI 32 mà ba số phận khác nhau — đó là sự khác biệt giữa y học đại trà và y học cá nhân.
Với Việt Nam, câu chuyện này chạm thẳng vào ví tiền và sức khỏe. Tỉ lệ thừa cân, béo phì ở thành thị Việt Nam đang tăng nhanh, thuốc giảm cân GLP-1 thì đắt đỏ, và không ít người đang tự đo BMI rồi tự kết luận mình “béo” hay “gầy”. Một thước dây đo vòng eo — nam trên 102 cm, nữ trên 88 cm là đáng lo — rẻ hơn nhiều so với một đơn thuốc sai.
Theo quý vị, khi đi khám, quý vị có muốn bác sĩ đo thêm vòng eo và kiểm tra chức năng cơ quan thay vì chỉ nhìn vào BMI — hay cứ giữ cách cũ cho nhanh gọn? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


