Trước thềm gặp Tập Cận Bình, Mỹ giục Trung Quốc giữ đúng cam kết thương mại Busan

Còn chưa đầy hai tuần nữa là tới cuộc gặp thượng đỉnh, Washington đã gửi tối hậu thư: Bắc Kinh phải giữ lời — ngay lập tức. Hôm thứ Sáu 6/11, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Đại diện Thương mại Jamieson Greer gọi điện cho Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong, yêu cầu Trung Quốc thực thi đầy đủ thỏa thuận thương mại Busan ký tháng 10/2025.

Trọng tâm của cuộc gọi: đất hiếm, khoáng sản thiết yếu và nông sản Mỹ. Ba thứ tưởng chừng không liên quan — nhưng lại là ba quân bài quyết định xem cuộc gặp Trump–Tập sắp tới sẽ là bắt tay hay bẻ lái.

Sự việc

Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ, ông Greer nhấn mạnh “tầm quan trọng đặc biệt của việc Trung Quốc có hành động cụ thể để thực thi đầy đủ các cam kết trước đây, đặc biệt liên quan tới mua nông sản, đất hiếm và các khoáng sản thiết yếu khác”. Ông Bessent viết trên mạng xã hội: “Tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc Trung Quốc thực hiện đầy đủ và ngay lập tức các cam kết, nêu quan ngại về các hành động gần đây của Trung Quốc và nhấn mạnh rằng tiến triển phụ thuộc vào kết quả cụ thể.” Bộ Tài chính Mỹ cho biết Washington sẽ “theo dõi chặt chẽ” việc Bắc Kinh thực thi thỏa thuận.

Phía Trung Quốc bày tỏ “quan ngại nghiêm trọng” về các hạn chế thương mại gần đây của Mỹ, theo Tân Hoa Xã. Tuy nhiên, ông Hà Lập Phong — trưởng đoàn đàm phán thương mại của Trung Quốc — đã đồng ý với các đối tác Mỹ tiếp tục tham vấn để quan hệ thương mại hai nước phát triển “ổn định và tích cực”.

Thỏa thuận Busan được đàm phán tại Busan, Hàn Quốc, tháng 10/2025 và sẽ hết hạn vào ngày 10/1 tới. Thỏa thuận giới hạn thuế quan Mỹ áp lên hàng Trung Quốc ở mức khoảng 20%, đổi lại Trung Quốc cam kết mua 25 triệu tấn đậu tương Mỹ trong ba năm tới và tăng mua các nông sản khác thêm 17 tỷ USD. Nhà Trắng cho biết hồi tháng 5 rằng Bắc Kinh đã đồng ý mua 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm từ năm 2026.

Bối cảnh

Thỏa thuận Busan ra đời nhằm dỡ bỏ các hạn chế áp đặt trong giai đoạn leo thang thuế quan năm 2025 giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nhưng theo các quan chức Mỹ, doanh nghiệp Mỹ vẫn gặp khó khăn khi nhận đủ đất hiếm và khoáng sản thiết yếu từ Trung Quốc theo thỏa thuận. Hôm thứ Năm, Bộ Thương mại Trung Quốc nói Bắc Kinh luôn sẵn sàng mua thêm nông sản Mỹ — nhưng chỉ với điều kiện hai bên thực thi thỏa thuận cắt giảm thuế quan đối ứng “30 tỷ đổi 30 tỷ”.

Sau hội nghị thượng đỉnh tháng 9 giữa ông Tập và ông Trump tại Washington, hai bên đã đề xuất gói cắt giảm thuế quan đối ứng trị giá 60 tỷ USD, trong đó có khoảng 17 tỷ USD nông sản Mỹ mà Trung Quốc nhập khẩu năm 2024 — song kế hoạch này vẫn chưa được chốt. Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến gặp nhau tại hội nghị APEC ở Thâm Quyến ngày 18–19/11 và hội nghị G20 ở Miami ngày 14–15/12.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Đây là màn “đòi nợ” công khai trước thềm thượng đỉnh — và là nước cờ quen thuộc của bậc thầy đàm phán Donald Trump: vào bàn gặp Tập với thế mạnh, hoặc Bắc Kinh giao đất hiếm và mua đậu tương như đã hứa, hoặc Washington có cớ để siết thêm. Đất hiếm là quân bài tẩy của Trung Quốc; đậu tương là quân bài tẩy của Mỹ — mỗi bên đều nắm thứ bên kia cần, và ai nhả bài trước sẽ mất thế.

Với Việt Nam, cuộc giằng co này không phải chuyện xa. Đất hiếm Việt Nam, chuỗi cung ứng, nông sản xuất khẩu — tất cả đều nằm trong ván cờ Mỹ–Trung. Nếu hai bên hạ nhiệt, dòng vốn và đơn hàng có thể chảy mạnh hơn sang Đông Nam Á; nếu leo thang, Việt Nam lại bị kẹp giữa hai gọng kìm thuế quan. Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị cho cả hai kịch bản, đừng đặt cược vào một cửa duy nhất — bởi trong ván cờ của hai siêu cường, nước nhỏ thắng bằng cách không để mình thành quân tốt thí.

Theo quý vị, cuộc gặp Trump–Tập ở Thâm Quyến sẽ mở ra một thỏa thuận mới — hay chỉ là một hiệp tạm nghỉ trước vòng leo thang tiếp theo?

Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.