Chờ hơn 3 năm để chôn cất người thân: 17 thành viên một gia đình Gaza cuối cùng cũng có nấm mồ
Mahmoud Nabhan mất 17 người thân — trong đó có 7 đứa con và cháu, đứa nhỏ nhất mới 45 ngày tuổi — khi ngôi nhà của họ bị đánh trúng tháng 10/2023. Chủ nhật (15/11), sau hơn ba năm chờ đợi, ông cuối cùng cũng đưa được họ về nơi an nghỉ.

Mahmoud Nabhan đã chờ ngày này hơn ba năm. Người đàn ông ngoài 60 tuổi ở Bir an-Naaja, phía bắc Gaza, cuối cùng cũng được chôn cất 17 thành viên trong gia đình — trong đó có 7 đứa con và cháu, đứa nhỏ nhất mới 45 ngày tuổi — sau khi đội Phòng vệ Dân sự tìm thấy hài cốt của họ dưới đống đổ nát ngôi nhà bị đánh trúng chỉ 20 ngày sau khi cuộc chiến bùng nổ tháng 10/2023.
Chủ nhật (15/11), Nabhan cuối cùng cũng đưa được người thân về nơi an nghỉ. 'Tất cả đều là trẻ con, tất cả đều là người thân yêu', ông nói với Al Jazeera, khẳng định trong nhà không hề có tay súng, binh sĩ hay con tin nào khi nó bị đánh trúng. Suốt ba năm, ông nhiều lần cố tìm hài cốt người thân nhưng điều kiện quá khó khăn. Việc tìm thấy họ mang lại chút an ủi — và cả nỗi đau mới: 'Cảm giác như họ vừa mới bị giết lần nữa', ông nói. 'Nhưng, tạ ơn Chúa, giờ chúng tôi biết các con mình có một ngôi mộ ở đây, và chúng tôi có thể đến thăm.'
Trên bàn cờ Gaza, có những ván cờ không còn nước đi nào để thắng — chỉ còn lại việc đếm người mất và tìm người thân.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Câu chuyện của Nabhan không phải là ngoại lệ. Cuộc chiến ở Gaza đã khiến ít nhất 73.600 người thiệt mạng, 82% công trình bị hư hại và 2/3 bị phá hủy hoàn toàn, theo Al Jazeera. Lệnh ngừng bắn mà Israel và Hamas đạt được tháng 10/2025 — dù đã nhiều lần bị Israel phá vỡ — đã cho phép một số thi thể được đưa ra. Chỉ trong những ngày gần đây, đội Phòng vệ Dân sự đã tìm thấy hài cốt của 69 người Palestine tại trại tị nạn Jabalia và Beit Lahiya.
Fatima al-Masri, 47 tuổi, mất chồng và con trai 18 tuổi trong một vụ tấn công ở khu vực Safatwi, phía bắc Gaza, tháng 10/2024. Hài cốt của họ nằm dưới đống đổ nát ngôi nhà suốt hai năm. 'Mỗi tháng, đôi khi mỗi tuần, chúng tôi lại đến hỏi Phòng vệ Dân sự', bà kể — họ nói cần máy móc hạng nặng vì nhiều tầng đã sập xuống. Đội cứu hộ đào bằng máy và bằng tay, tìm thấy những mảnh xương, điện thoại di động của con trai bà, cùng đồ đạc của những người ở cùng chồng con bà. 'Tạ ơn Chúa, chúng tôi đã tìm thấy hài cốt của họ và mọi thứ đi cùng họ', al-Masri nói.
Phòng vệ Dân sự Palestine ước tính hơn 8.000 thi thể vẫn chưa được tìm thấy trên khắp Gaza, và tổng số người mất tích vượt quá 10.000 — bao gồm người bị chôn vùi dưới đống đổ nát, bị giam giữ, hoặc chôn cất mà không xác định được danh tính. Theo số liệu của chính quyền Palestine được Liên Hợp Quốc trích dẫn, hơn 630 thi thể đã được tìm thấy kể từ tháng 11/2025 tính đến tháng 9/2026. Cuộc phong tỏa khiến đội cứu hộ thiếu trang thiết bị — nhiều lúc chỉ còn cách đào bằng tay.
Ramiz Hassouna, giảng viên Đại học Israa, đã chờ gần hai năm mới biết số phận của em trai Montaser, mất tích ngày 8/11/2024 trong cuộc bao vây trại tị nạn Jabalia. Lần cuối cùng gia đình biết tin, Montaser bị kẹt cùng nhóm bạn ở khu vực al-Faluja. Mãi tới khi đội Phòng vệ Dân sự tìm thấy hài cốt của anh trong một tòa nhà bị phá hủy ở al-Faluja, gia đình mới biết sự thật. Anh được nhận dạng qua đồng hồ đeo tay, một cây miswak (que xỉa răng truyền thống), một cuốn sách cầu nguyện và dấu vết đặc biệt trên răng cửa. Hassouna không đủ can đảm tự đi nhận dạng, nên nhờ em trai đi thay. Hài cốt của những người bạn đi cùng Montaser cũng được tìm thấy và chôn chung một mộ. 'Như họ đã đồng hành cùng nhau trong đời này, họ sẽ đồng hành cùng nhau ở đời sau', Hassouna nói.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ Gaza, có những ván cờ không còn nước đi nào để thắng — chỉ còn lại việc đếm người mất và tìm người thân. Khi một gia đình phải chờ ba năm mới được chôn cất con cháu, khi một người mẹ phải hỏi thăm hàng tuần suốt hai năm chỉ để biết xác chồng con mình ở đâu, thì chiến tranh đã vượt qua mọi con số thương vong: nó biến cả một xã hội thành những người đi tìm mộ.
Với người Việt, câu chuyện này chạm tới một điều quen thuộc: nghĩa tử là nghĩa tận — được chôn cất tử tế là điều tối thiểu của phẩm giá con người, dù ở bất kỳ đâu. Trong lúc Tòa án Công lý Quốc tế chuẩn bị phán quyết vụ Myanmar diệt chủng người Rohingya vào thứ Năm (19/11), Gaza nhắc rằng công lý, nếu có đến, thường đến quá muộn với những người đã mất. Theo quý vị, sau khi tiếng súng ngừng, ai sẽ chịu trách nhiệm tìm lại hơn 8.000 thi thể vẫn còn nằm dưới đống đổ nát? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

