TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Quốc tế

Năm nước EU lập “trung tâm hồi hương” ở Rwanda: thí điểm 100 người, vấp chỉ trích dữ dội

Đức, Áo, Hà Lan, Đan Mạch và Hy Lạp công bố kế hoạch đưa người không còn quyền ở lại châu Âu tới một trung tâm ở Rwanda — thí điểm 100 người từ đầu năm sau, trong lúc phe chỉ trích gọi đây là “thỏa thuận đáng xấu hổ” và “thất bại đạo đức nghiêm trọng”.

Minh họa: gia đình di cư tại cổng sân bay, cờ EU và thành phố Kigali, Rwanda
Năm nước EU lập “trung tâm hồi hương” ở Rwanda: thí điểm 100 người, vấp chỉ trích dữ dội Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Trên bàn cờ di cư của châu Âu, vừa xuất hiện một nước đi gây tranh cãi bậc nhất trong nhiều năm. Năm nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) hôm thứ Hai công bố kế hoạch lập một trung tâm ở nước ngoài, tại Rwanda, dành cho những người không còn quyền hợp pháp ở lại châu Âu — một chương trình thí điểm được dự báo sẽ vấp thách thức pháp lý và đã bị lên án là “một thất bại đạo đức nghiêm trọng”, theo The Guardian.

Năm nước — Đức, Áo, Hà Lan, Đan Mạch và Hy Lạp — là những nước đầu tiên muốn dùng luật hồi hương mới của EU, cho phép đưa người đã cạn mọi con đường kháng cáo quyết định trục xuất tới một nước thứ ba. Trong tuyên bố chung, năm nước cho biết “các cuộc đàm phán cụ thể với nước đối tác Rwanda sẽ bắt đầu để triển khai”, và kế hoạch sẽ góp phần “kiềm chế thêm di cư bất hợp pháp, phá vỡ mô hình kinh doanh của bọn buôn người và giảm gánh nặng cho người dân chúng ta”. Các quan chức hy vọng đưa 100 người tới Rwanda từ đầu năm sau để thử mô hình.

Nước cờ Rwanda cho thấy châu Âu đã đổi cách chơi: thay vì tranh cãi về việc ai được ở lại, năm nước giàu nhất lục địa chọn cách “xuất khẩu” bài toán ra ngoài biên giới — trả tiền cho một nước thứ ba nhận người, rồi gọi…

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Chương trình áp dụng cho người trưởng thành mà đơn xin tị nạn đã bị bác hoặc những người khác không còn quyền hợp pháp sống ở EU. Về lý thuyết, người di cư sẽ ở trung tâm tiếp nhận tại Rwanda vài tháng, trước khi chọn hòa nhập vào cuộc sống ở đó hoặc trở về quê hương. Khác với kế hoạch thất bại của chính phủ Bảo thủ Anh tại Rwanda hay thỏa thuận của Ý với Albania, chương trình này không áp dụng cho người đang theo đuổi đơn xin tị nạn. Trung tâm sẽ là cơ sở mở, không giam giữ dài hạn, và các nước EU không dùng các cơ sở do Anh tài trợ xây dựng tại Kigali, theo các nguồn ngoại giao.

Những người ủng hộ cho rằng kế hoạch sẽ bảo vệ hệ thống tị nạn châu Âu và loại bỏ động cơ khiến người di cư bất hợp pháp tìm tới châu Âu. Bộ trưởng Di trú Đan Mạch Morten Bødskov — chính phủ của ông đi tiên phong trong đường lối cứng rắn về di cư được nhiều nước EU noi theo — gọi đây là “một bước đột phá lớn”. Bộ trưởng Nội vụ Đức Alexander Dobrindt nói các trung tâm hồi hương là “cách tiếp cận tích cực cho những người không có quyền ở lại và không có triển vọng ở châu Âu”.

Phe chỉ trích nhấn mạnh khó khăn đạo đức khi thỏa thuận với chính phủ Rwanda, mà Bộ Ngoại giao Mỹ năm 2024 kết luận đã để lực lượng an ninh vi phạm nhân quyền mà không bị trừng phạt. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez nói động thái này không có “tương lai hay nhân tính”. Nghị sĩ châu Âu đảng Xanh của Pháp Mélissa Camara gọi đây là “thỏa thuận đáng xấu hổ” và “thất bại đạo đức nghiêm trọng”, cảnh báo người ta sẽ bị trục xuất đi hàng nghìn cây số “mà không có bảo đảm nào về việc tuân thủ quyền của họ”. Tổ chức Picum cảnh báo: “Không mỹ từ nào che giấu được bạo lực của việc nhổ một người khỏi cuộc sống họ đang xây dựng ở châu Âu”, theo bà Chiara Catelli. Các quan chức tham gia dự báo sẽ có thách thức pháp lý, nhưng khẳng định kế hoạch dựa trên luật nhân quyền.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Nước cờ Rwanda cho thấy châu Âu đã đổi cách chơi: thay vì tranh cãi về việc ai được ở lại, năm nước giàu nhất lục địa chọn cách “xuất khẩu” bài toán ra ngoài biên giới — trả tiền cho một nước thứ ba nhận người, rồi gọi đó là bảo vệ hệ thống tị nạn. Đan Mạch đi tiên phong, Đức hưởng ứng, và nếu 100 người thí điểm đầu tiên không bị tòa chặn lại, mô hình này sẽ lan nhanh như một nước cờ được sao chép trên khắp bàn cờ châu Âu.

Nhưng ván cờ này có một quân bài mà phe ủng hộ không muốn nhìn: Rwanda không phải là một sân trung lập. Khi một thỏa thuận di cư phải dựa vào một chính phủ bị cáo buộc vi phạm nhân quyền có hệ thống, thì cái giá không chỉ là tiền — mà là chính những giá trị mà châu Âu vẫn tự hào. Với Việt Nam, đây là lời nhắc rằng luật chơi di cư toàn cầu đang thắt lại: người Việt sang châu Âu học tập hay làm việc sẽ thấy cửa hẹp hơn, thủ tục gắt hơn. Theo quý vị, đưa người đi xa hàng nghìn cây số có giải được bài toán di cư, hay chỉ đẩy nó ra khỏi tầm mắt? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.