Làn sóng biểu tình của Gen Z lan rộng khắp thế giới
Từ Bangladesh đến Serbia, Brazil và Ấn Độ, giới trẻ đang dẫn đầu các phong trào phản đối tham nhũng, bất bình đẳng và khủng hoảng chi phí sinh hoạt — và thường phải đối mặt với đàn áp mạnh tay.
Ở Brazil, họ tập hợp trực tuyến với hàng triệu người, chia sẻ video và lan truyền meme. Ở Serbia, họ đạp xe khắp châu Âu và chạy siêu marathon để tiếng nói của mình được lắng nghe. Cả hai phong trào đều thu hút sự chú ý của quốc tế hồi tháng trước khi trở thành trung tâm trong các chiến dịch bầu cử phản đối chủ nghĩa độc đoán.
“Gen Z đang trỗi dậy”, Erica Chenoweth, nhà khoa học chính trị tại Trường Harvard Kennedy, nhận định. Các nhà nghiên cứu đã ghi nhận ít nhất 25 cuộc biểu tình trên khắp thế giới có sự tham gia của nhóm tuổi này — khoảng từ 14 đến 29 tuổi, chiếm khoảng một phần ba dân số thế giới.
Năm 2024, sinh viên ở Dhaka, Bangladesh, gây chú ý toàn cầu sau khi thực hiện điều được mô tả là cuộc cách mạng do Gen Z dẫn dắt thành công đầu tiên trên thế giới. Các cuộc biểu tình bắt đầu từ một đạo luật về hạn ngạch nhưng nhanh chóng lan thành làn sóng bất mãn đối với sự cai trị ngày càng độc đoán của Thủ tướng Sheikh Hasina. Hai tháng sau, bà Hasina từ chức và rời khỏi đất nước bằng trực thăng sau khi bị, như hãng tin AP tường thuật, “những người biểu tình trẻ tuổi đuổi đi”. Hai năm sau, sinh viên Serbia đánh bại ông Aleksandar Vučić trong cuộc bầu cử, chấm dứt 14 năm cầm quyền của đảng ông.
Điều độc đáo của phong trào hiện nay là hạ tầng huy động: TikTok và X khuếch đại các bất bình; máy chủ Discord và nhóm chat cho phép lập kế hoạch phi tập trung; mạng riêng ảo giúp người tổ chức vượt qua các đợt cắt internet. Chính sự kết hợp này đã góp phần giúp ông Luiz Inácio Lula da Silva thắng cử tổng thống Brazil tháng trước. Sau thất bại ở vòng một, sinh viên Đại học Liên bang Fluminense tổ chức tuần hành ủng hộ Lula, rồi nghị sĩ André Janones, 42 tuổi, lập kênh WhatsApp “Đội quân của Lula” thu hút hàng triệu người.
Trong những tuần gần đây, các cuộc biểu tình do giới trẻ dẫn đầu lan khắp châu Âu, từ học sinh Pháp đòi điều kiện học tập tốt hơn đến những người ở Tây Ban Nha dựng lều đòi nhà ở giá rẻ. Ở Ấn Độ, phong trào Cockroach khởi đầu như một trò châm biếm trực tuyến rồi buộc bộ trưởng giáo dục phải từ chức mùa hè này, trong khi lực lượng an ninh bắt giữ hàng nghìn người và bắn hơi cay.
Đàn áp là một khía cạnh khác đã định hình các cuộc biểu tình này. Sau các cuộc biểu tình năm 2024 ở Bangladesh, các chuyên gia nhân quyền của Liên hợp quốc cho biết có tới 1.400 người đã thiệt mạng, phần lớn do lực lượng an ninh. Ở Morocco, hơn 2.000 người đã bị truy tố sau phong trào năm 2025 mang tên Gen Z 212, nhắm vào các quan chức vì tham nhũng và dịch vụ công bị bỏ bê. Vài tuần sau, ở Mexico, các cuộc biểu tình của giới trẻ phản đối tham nhũng đã dẫn đến đụng độ với cảnh sát, khiến hàng chục người bị bắt.
Như bà Chenoweth nhận định, làn sóng biểu tình của giới trẻ gần đây có thể đánh dấu khởi đầu của một “sự chuyển đổi thế hệ sâu sắc trong các vấn đề thế giới”. Cuối cùng, như Bilal Narjissi, học sinh trung học 17 tuổi ở ngoại ô phía bắc Paris, mới đây nói với hãng AP: “Tất cả chúng tôi đều đồng ý một điều: giới trẻ bị đối xử như trẻ con quá nhiều, và họ không được lắng nghe đủ.”
