TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Quốc tế

Tòa án Thế giới sắp phán quyết Myanmar diệt chủng người Rohingya — và Mỹ dọa trừng phạt cả thẩm phán

Tòa án Công lý Quốc tế sẽ phán quyết vào thứ Năm về việc Myanmar có diệt chủng người Rohingya hay không — và Washington đã dọa trừng phạt cả các thẩm phán, trong đó có người vừa đoạt giải Nobel Hòa bình, vì sợ phán quyết tạo tiền lệ cho vụ Gaza.

Minh họa: gia đình tị nạn Rohingya trong trại ở Cox's Bazar, Cung điện Hòa bình ở The Hague, cán cân công lý và búa gỗ
Tòa án Thế giới sắp phán quyết Myanmar diệt chủng người Rohingya — và Mỹ dọa trừng phạt cả thẩm phán Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Nỗi lo đang lớn dần ở The Hague: Mỹ có thể trừng phạt các thẩm phán Tòa án Công lý Quốc tế, trong đó có cả bà Navi Pillay, người vừa đoạt giải Nobel Hòa bình năm nay, nếu tòa phán quyết vào thứ Năm rằng chính quyền Myanmar đã diệt chủng người Rohingya. Theo The Guardian, các thẩm phán đã phải tham khảo ý kiến về cách bảo vệ tài sản trước nguy cơ bị trừng phạt, bởi Washington có thể hiểu phán quyết ấy là hạ thấp ngưỡng pháp lý của tội danh này.

Tòa án Công lý Quốc tế, cơ quan tư pháp cao nhất của Liên Hợp Quốc, chưa bao giờ kết luận một quốc gia phạm tội diệt chủng, và yếu tố then chốt luôn là cách chứng minh ý đồ phá hủy, toàn bộ hay một phần, một nhóm dân tộc, sắc tộc, chủng tộc hay tôn giáo. Luật sư của những người Rohingya sống sót cho rằng hành vi của quân đội Myanmar, kể cả giết người ngay khi họ bỏ chạy, cho thấy ý đồ phá hủy rõ ràng trong các cuộc tấn công ở Rakhine năm 2016-2017. Myanmar phủ nhận diệt chủng và khẳng định mình chỉ nhắm vào một cuộc nổi dậy vũ trang.

Ván cờ ở The Hague không chỉ là chuyện của người Rohingya — nó là ván cờ định nghĩa lại luật chơi toàn cầu.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Điều khiến vụ án vượt khỏi khuôn khổ Myanmar là nỗi lo của Washington và Tel Aviv: phán quyết làm rõ cách xác lập ý đồ diệt chủng có thể tạo tiền lệ, khiến tòa án sau này dễ kết luận Israel diệt chủng ở Gaza hơn. Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ, viện nghiên cứu thân cận Nhà Trắng, dự báo phán quyết diệt chủng sẽ dẫn tới việc Mỹ trừng phạt Tòa án Công lý Quốc tế. Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc, ông Mike Waltz, đã cảnh báo bà Pillay và 15 thẩm phán, tuyên bố Washington sẽ không cho phép những thẩm phán toàn cầu giả hiệu vũ khí hóa luật pháp để chống lại binh lính của chúng ta.

Mỹ đã có tiền lệ: Washington từng trừng phạt nặng các thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế sau khi tòa này phát lệnh bắt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, và trừng phạt toàn bộ thể chế này, gọi đó là một tòa án bất hảo. Hồ sơ chung dài 24 trang do Anh và năm nước châu Âu nộp lập luận rằng khi xét đoán ý đồ diệt chủng, tòa án nên xem xét toàn diện các sự kiện và hoàn cảnh, và diệt chủng không chỉ là giết chóc — cách đối xử với trẻ em, bạo lực giới và cưỡng bức di dời cũng liên quan.

Với hơn 1,2 triệu người tị nạn Rohingya vẫn sống ở Bangladesh, phần lớn trong các trại ở Cox's Bazar, phán quyết ngày thứ Năm mang ý nghĩa sống còn. Gia đình ông Dil Hossain và bà Alinnesa chạy trốn khỏi Rakhine năm 2017 khi con gái mới sinh Ishara còn đỏ hỏn; cha mẹ già của ông Dil bị giết trên đường chạy trốn. Gần chín năm sau, Ishara lớn lên trong trại tị nạn, gần như cả đời lưu vong. Ông Dil nói với Al Jazeera: Tòa án sẽ tìm ra sự thật — chúng tôi đã chịu đựng, nên chúng tôi biết. Nhưng ngay cả phán quyết thuận lợi cũng khó thay đổi cuộc sống của họ ngay lập tức: Myanmar vẫn chìm trong nội chiến, quân đội từng gây ra tội ác vẫn nắm quyền, và Arakan Army đã kiểm soát gần như toàn bộ bang Rakhine, khiến triển vọng trở về an toàn vẫn xa vời.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Ván cờ ở The Hague không chỉ là chuyện của người Rohingya — nó là ván cờ định nghĩa lại luật chơi toàn cầu. Nếu tòa án lần đầu kết luận một quốc gia diệt chủng, ngưỡng chứng minh ý đồ sẽ được viết lại, và mọi cuộc chiến sau này đều có thể bị đưa lên bàn cân pháp lý với thước đo mới. Đó là lý do Washington dọa trừng phạt cả thẩm phán đoạt giải Nobel: Mỹ không sợ phán quyết về Myanmar, Mỹ sợ tiền lệ mà phán quyết ấy tạo ra cho Gaza, cho lính Mỹ, cho mọi chiến dịch đồng minh. Với Việt Nam, bài học ở chỗ khác: luật pháp quốc tế chỉ mạnh khi các nước lớn còn tôn trọng, và khi một siêu cường sẵn sàng trừng phạt cả tòa án tối cao của Liên Hợp Quốc chỉ vì không thích hướng đi của phán quyết, thì những nước nhỏ như chúng ta càng phải hiểu công lý quốc tế không phải món quà được ban phát, mà phải giữ bằng đoàn kết của các nước nhỏ.

Theo quý vị, khi một cường quốc dọa trừng phạt cả thẩm phán chỉ vì sợ một phán quyết, thì luật pháp quốc tế còn là luật nữa không — hay đã thành một quân bài trên bàn cờ của kẻ mạnh?

Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.