COP31 khai mạc ở Antalya: gần 190 nước tìm “kết quả nhìn thấy được”, Mỹ vắng mặt năm thứ hai
Hội nghị khí hậu Liên Hợp Quốc COP31 khai mạc ngày 9/11 tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, với Thổ Nhĩ Kỳ đăng cai địa điểm và Úc chủ trì đàm phán. Chủ nhà hứa một kết quả “cụ thể, nhìn thấy được”, trong khi Mỹ tiếp tục vắng mặt và các nước nghèo đòi tiền khí hậu phải đến được tay họ.

Gần 190 quốc gia tụ về Antalya bên bờ Địa Trung Hải, và bàn cờ khí hậu toàn cầu lại được bày ra từ đầu. Hội nghị COP31 khai mạc ngày thứ Hai 9/11, giữa lúc nhiệt độ toàn cầu đã vượt ngưỡng 1,5 độ C so với thời tiền công nghiệp — giới hạn của Thỏa thuận Paris 2015 — và hệ thống El Niño mạnh nhất từng được ghi nhận đang đe dọa cướp đi hàng trăm nghìn sinh mạng và gây thiệt hại hàng nghìn tỉ đô la.
Kỳ họp năm nay hai nước cùng chủ trì. Hội nghị diễn ra tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng phần đàm phán chính thức do Úc chủ trì, sau một thỏa hiệp đạt được năm ngoái khi hai nước cùng tranh quyền đăng cai. Chris Bowen, Bộ trưởng Khí hậu và Năng lượng Úc đồng thời là chủ tịch đàm phán của COP31, nói với The Guardian: “Chúng ta cần một kết quả cụ thể, tập trung vào thực thi — cắt giảm phát thải và tài chính — mà người dân có thể thấy là thật. Chúng ta cần tiến bộ, cần một bước tiến so với các kỳ COP trước.” Úc cũng muốn nêu bật hoàn cảnh của các quốc đảo Thái Bình Dương, nơi khủng hoảng khí hậu là mối đe dọa hiện hữu.
Trên bàn cờ khí hậu, tiền mới là quân bài quyết định — và ván cờ COP31 sẽ thắng hay thua tùy vào việc tiền có đến được tay những nước đang chìm dần hay không.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Cuộc giằng co quen thuộc giữa thế giới giàu và nghèo sẽ lại chiếm trung tâm bàn đàm phán: ai trả tiền cho những tác động của khủng hoảng khí hậu, và tốc độ cắt giảm khí nhà kính vẫn quá chậm. Adão Soares Barbosa, chủ tịch nhóm 44 nước kém phát triển nhất, nói thẳng: “Giữ mức 1,5 độ C trong tầm tay, cung cấp tài chính khí hậu dễ tiếp cận và có thể dự đoán, tăng cường thích ứng và giải quyết tổn thất — đó là vấn đề sinh tồn, không phải lựa chọn chính trị.” Chỉ 0,2% tài chính khí hậu toàn cầu đến được tay các quốc đảo nhỏ đang phát triển để thích ứng, dù sự tồn vong của họ đang bị đe dọa.
Hội nghị năm nay có một sự vắng mặt đáng chú ý: Mỹ từ chối cử đoàn đại biểu, năm thứ hai liên tiếp. Nhà Trắng cho biết chính quyền Trump không muốn dính dáng tới các “chính sách khí hậu cực đoan” mà các nước khác theo đuổi. Tổng thống Trump từng tỏ ra hài lòng trước thềm bầu cử giữa kỳ về khoản lợi nhuận khổng lồ của các công ty dầu khí nhờ chiến tranh Iran, và tại một cuộc vận động ở Georgia ông nói: “Tôi chẳng quan tâm. Tôi nói thẳng: chúng ta đang kiếm được cả đống tiền.” Tuy nhiên, một nhóm 20 nghị sĩ Dân chủ đã tới Antalya, được tiếp sức bởi chiến thắng giữa kỳ tuần trước, và họ có thể cản trở nỗ lực của Trump trong việc dỡ bỏ các quy định về ô nhiễm và giữ lại hỗ trợ tài chính cho năng lượng sạch.
Mùa hè vừa qua: hơn 50.000 người chết ở châu Âu vì nắng nóng, và một vụ sụp sông băng ở Nepal gây lở đất khiến hơn 1.500 người thiệt mạng. Cả Thổ Nhĩ Kỳ và Úc đều phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch — Úc là nước xuất khẩu than và khí hóa lỏng hàng đầu, đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 nhưng đang chệch hướng. Bộ trưởng Năng lượng Anh Miatta Fahnbulleh nói: “Biến đổi khí hậu đã ở đây, tại Anh, ngay lúc này. Không quốc gia nào tự mình giải quyết được.”
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ khí hậu, tiền mới là quân bài quyết định — và ván cờ COP31 sẽ thắng hay thua tùy vào việc tiền có đến được tay những nước đang chìm dần hay không. Khi chỉ 0,2% tài chính khí hậu tới được các quốc đảo nhỏ, những lời hứa ở Antalya nghe hay nhưng ví tiền của người nghèo vẫn trống rỗng. Nước cờ của Úc cũng đầy mâu thuẫn: vừa chủ trì đàm phán, vừa là nước xuất khẩu than và khí đốt hàng đầu — chẳng khác nào vừa làm trọng tài vừa đá bóng. Còn sự vắng mặt của Mỹ, nước cờ của Tổng thống thứ 47 Donald Trump, lại là một đòn bẩy theo kiểu của ông: không ngồi vào bàn đàm phán khí hậu, nhưng vẫn nắm trong tay lá bài năng lượng — dầu khí Mỹ đang kiếm bộn tiền. Với Việt Nam, ván cờ này chạm thẳng vào ví tiền: điện sạch rẻ hay đắt quyết định nhà máy có chạy được không, hàng xuất khẩu có cạnh tranh được không, và hóa đơn điện của mỗi gia đình sẽ ra sao.
Theo quý vị, COP31 sẽ mang về một thỏa thuận thật sự giúp các nước nghèo, hay lại kết thúc bằng những lời hứa đẹp mà không ai thực hiện? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

