TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Quốc tế

Vợ cựu tổng thống Haiti bị ám sát đăng ký tranh cử: góa phụ muốn 'đưa Haiti đứng dậy bằng đôi chân mình'

Martine Moïse — người sống sót sau vụ ám sát chồng năm 2021 — đã đăng ký tranh cử tổng thống trong cuộc bầu cử đầu tiên của Haiti sau một thập kỷ, giữa lúc các băng đảng kiểm soát phần lớn thủ đô và khoảng 1,5 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.

Minh họa: Martine Moïse phát biểu tại bục, cờ Haiti, Port-au-Prince và thùng phiếu
Vợ cựu tổng thống Haiti bị ám sát đăng ký tranh cử: góa phụ muốn 'đưa Haiti đứng dậy bằng đôi chân mình' Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Tên của Martine Moïse vừa xuất hiện trên trang web của Hội đồng Bầu cử Lâm thời (CEP) với tư cách ứng viên tổng thống — một cái tên mà cả Haiti không thể không biết. Góa phụ của Tổng thống Jovenel Moïse, người bị ám sát năm 2021, đã đăng ký tranh cử trong cuộc bầu cử tổng thống đầu tiên của đất nước sau một thập kỷ, với vòng bỏ phiếu đầu tiên dự kiến vào tháng Bảy năm sau. Haiti lần gần nhất tổ chức bầu cử tổng thống là năm 2016; cuộc bầu cử vốn dự kiến vào tháng 12 đã bị hoãn lại hồi tháng trước sang tháng Bảy vì tình hình an ninh.

Jovenel Moïse lãnh đạo Haiti từ năm 2017 cho đến khi bị bắn chết trong phòng ngủ tại nhà riêng ở Port-au-Prince vào tháng 7/2021, được cho là bởi một nhóm lính đánh thuê chủ yếu là người Colombia giả danh đặc vụ của Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA). Martine Moïse bị thương nặng trong vụ tấn công và được đưa sang bệnh viện ở Florida. Bà chưa bình luận công khai về việc đăng ký tranh cử, nhưng tuần trước đã viết trên X: 'Haiti sẽ đứng dậy bằng đôi chân của mình, vì chính trị cần được làm khác đi', đồng thời đổ lỗi cho 'phe đối lập' đã đưa đất nước 'đến bước đường cùng'.

Trên bàn cờ Haiti, nước đi của Martine Moïse là một canh bạc chính trị đầy nghịch lý: một góa phụ của vụ ám sát, một nhân chứng trong vụ án — nay muốn trở thành người lãnh đạo đất nước mà chồng bà đã chết vì không giữ…

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Tổng cộng 33 ứng viên đã đăng ký, trong đó có ba phụ nữ. Ngoài bà Moïse còn có hai cựu tổng thống Michel Martelly và Jocelerme Privert, cựu thủ tướng Claude Joseph và cựu ngoại trưởng Dominique Dupuy. Martelly và Privert đều đang bị trừng phạt quốc tế với cáo buộc — mà cả hai đều phủ nhận — là hỗ trợ các băng đảng vũ trang. Bà Moïse là nhân chứng quan trọng trong vụ án tại tòa án Miami xét xử hàng chục nghi phạm liên quan đến vụ sát hại chồng bà; 30 nghi phạm đã bị truy tố, và hồi tháng Chín, 18 người đã được đưa từ Haiti sang Florida để hầu tòa. Bản thân bà từng bị truy tố liên quan đến vụ ám sát năm 2024, nhưng cáo trạng đã bị hủy bỏ năm ngoái.

Kể từ vụ ám sát, Haiti chìm trong làn sóng bạo lực băng đảng: các nhóm vũ trang được cho là có quan chức tha hóa chống lưng đã kiểm soát phần lớn thủ đô Port-au-Prince và các vùng lân cận. Khoảng 1,5 triệu người đã phải rời bỏ nhà cửa và hơn 22.000 người thiệt mạng, theo Al Jazeera. Văn phòng Liên Hợp Quốc tại Haiti cho biết riêng từ tháng Tư đến tháng Sáu năm nay đã có ít nhất 1.408 người thiệt mạng và 656 người bị thương. Nhiều lực lượng quốc tế đã được triển khai để hỗ trợ cảnh sát chống băng đảng; đợt mới nhất hồi tháng trước gồm binh sĩ từ El Salvador. Tuần trước, lực lượng an ninh Haiti đã giành lại sân vận động chính của đất nước sau hai năm bị băng đảng kiểm soát, trong chiến dịch triển khai khoảng 2.000 binh sĩ theo lệnh của Tổng thống El Salvador Nayib Bukele.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ Haiti, nước đi của Martine Moïse là một canh bạc chính trị đầy nghịch lý: một góa phụ của vụ ám sát, một nhân chứng trong vụ án — nay muốn trở thành người lãnh đạo đất nước mà chồng bà đã chết vì không giữ nổi. Nhưng tranh cử trong một đất nước mà nhà nước gần như không còn kiểm soát được thủ đô của mình thì lá phiếu có ý nghĩa gì, khi lá phiếu ấy phải đi qua những con phố do băng đảng canh giữ?

Với Việt Nam, ván cờ này là lời nhắc về cái giá của sự ổn định — thứ mà ta thường coi là hiển nhiên cho đến khi mất nó. Mỗi khi một quốc gia rơi vào hỗn loạn, dòng vốn và đơn hàng lại dịch chuyển, và Việt Nam vẫn luôn là một trong những điểm đến được hưởng lợi. Nhưng bài học sâu hơn là: ổn định không tự nhiên mà có — nó là thành quả của một nhà nước còn giữ được độc quyền về bạo lực. Theo quý vị, một góa phụ tranh cử trong đất nước tan vỡ là biểu tượng của hy vọng — hay là dấu hiệu cho thấy Haiti đã hết người để lựa chọn? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.