'Cúm GTA': cả thế giới xin nghỉ làm để chơi GTA VI — cơn sốt thật hay chiêu trò tiếp thị?
GTA VI — tựa game được chờ đợi nhất lịch sử — ra mắt ngày 19/11 sau 13 năm chờ đợi, kéo theo hàng loạt dự báo về 'ngày nghỉ ốm lớn nhất lịch sử'. Nhưng soi kỹ, phần lớn các con số ấy chỉ là toán nhẩm trên khăn giấy.

Một 'đại dịch' mới dự kiến ập đến ngày 19/11: văn phòng và công trường vắng tanh, nhân viên gục ngã vì bệnh bí ẩn. Nhưng nó không gây chết người, và sẽ qua đi sau vài ngày. Sự háo hức với Grand Theft Auto VI — tựa game mới đầu tiên sau 13 năm — lớn đến mức hàng loạt tin tức cho rằng nó sẽ gây thảm họa kinh tế vì người lao động xin nghỉ chơi game. Thuật ngữ 'cúm GTA' ra đời từ làn sóng xin nghỉ ốm khi GTA V ra mắt năm 2013.
GTA VI có thể là tựa game được mong đợi nhất lịch sử. Một số dự báo: doanh số đạt 40 triệu bản trong ba tháng đầu, mang về 3 tỉ đô la Mỹ. GTA V đã tạo tiền lệ: tựa game bán chạy nhất thập kỷ qua tại Mỹ, đạt doanh thu 1 tỉ đô la nhanh hơn bất kỳ sản phẩm giải trí nào trong lịch sử — và GTA VI được dự báo phá kỷ lục này. Nhưng liệu tựa game này có gây thiệt hại 1 tỉ đô la cho kinh tế Mỹ, như nhiều tiêu đề lan truyền đã tuyên bố?
Trên bàn cờ truyền thông, 'cúm GTA' là một nước cờ tiếp thị quá hay: một câu đùa của CEO, vài con số PR, một khảo sát 1.000 người — và cả thế giới tin kinh tế Mỹ sắp mất 1 tỉ đô la vì một tựa game.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Hồi tháng Tư, CEO Take-Two Interactive Strauss Zelnick đùa rằng 'rất nhiều người sẽ gọi điện xin nghỉ ốm vào ngày 19/11' — và nhiều bên hùa theo. Tờ Daily Star dẫn một công ty nhân sự: 1,2 triệu lao động Anh sẽ xin nghỉ phép năm; một dịch vụ so sánh băng thông rộng nói con số lên tới 2,5 triệu, trong đó 900.000 người giả vờ ốm — theo khảo sát 1.000 người. Một 'nền tảng việc làm AI toàn cầu' nói đơn xin nghỉ phép ngày 19/11 tăng 29% — chỉ dựa trên chính người dùng của họ.
Vậy 'cúm GTA' có thực sự bùng phát? Nhà nghiên cứu Jacqueline Burgess nói dữ liệu cho thấy sẽ có đợt tăng vắng mặt — một công ty nhân sự cho rằng khoảng một trong năm lao động Mỹ dự định xin nghỉ. Nhưng nhà xã hội học số Daniel Joseph (Đại học Manchester) cho rằng điều này không riêng gì tựa game này — các game như Call of Duty cũng kéo người ta rời bàn làm việc. Còn con số thiệt hại 1 tỉ đô la? Nó bắt nguồn từ một bài báo của đài truyền hình Tây Ban Nha hồi tháng 7/2025, trích giáo sư kinh tế José García-Montalvo — nhưng đó có vẻ chỉ là phép toán nhẩm trên khăn giấy chứ không phải phân tích dữ liệu thực thụ, và ông Montalvo không trả lời yêu cầu bình luận.
Đằng sau cơn sốt còn có một câu chuyện lao động thực sự đã bị bỏ quên. Hồi tháng Mười, Rockstar Games sa thải 34 nhân viên tại Anh và Canada — động thái mà Công đoàn Lao động Độc lập Anh gọi là 'hành động phá công đoàn trắng trợn và tàn nhẫn'; tất cả nhân viên ở Anh đều là thành viên công đoàn, và Rockstar cáo buộc họ làm rò rỉ thông tin mật. Will Mesilane, nhà phát triển người Australia làm việc cho GTA VI hai năm tại Edinburgh, đang ở Anh theo thị thực lao động tay nghề; khi bị sa thải, bạn đời anh buộc phải bỏ việc để cả hai chuyển về Australia. 'Một cuộc điện thoại hai phút đã gây ra sự tàn phá cho cuộc sống của chúng tôi mà đến nay, hơn một năm sau, vẫn chưa dứt', anh nói. Vụ việc đang được xét xử tại tòa án lao động Glasgow, với phần tranh luận cuối cùng ngày 17 và 18/11 — ngay trước ngày tựa game lớn nhất thế giới ra mắt.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ truyền thông, 'cúm GTA' là một nước cờ tiếp thị quá hay: một câu đùa của CEO, vài con số PR, một khảo sát 1.000 người — và cả thế giới tin kinh tế Mỹ sắp mất 1 tỉ đô la vì một tựa game. Nhưng soi kỹ, con số 1 tỉ ấy chỉ là toán nhẩm trên khăn giấy của một giáo sư mà tác giả không liên lạc được. Khi cả làng cùng nhắc một con số, nó thành 'sự thật' — dù chẳng ai kiểm chứng.
Với Việt Nam, ván cờ này có hai mặt. Một mặt, game thủ Việt cũng đếm ngược đến ngày 19/11 như cả thế giới — và không ít người đã xin nghỉ phép. Nhưng mặt khác, phía sau bom tấn 3 tỉ đô la là 34 con người bị sa thải bằng một cuộc gọi hai phút, trong đó có người mất thị thực, việc làm của bạn đời, cuộc sống đã dựng ở xứ người. Khi quý vị cầm tay cầm lên vào thứ Năm này, hãy nhớ tựa game ấy được làm nên bởi những bàn tay đang chờ phán quyết của tòa lao động. Theo quý vị, một tựa game 'làm tê liệt thế giới lao động' — nhưng ai trả giá cho những người lao động đã làm ra nó? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


