TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Công nghệ

Cụ bà 78 tuổi chặn robot giao đồ ăn giữa phố: 'Robot không thuộc về không gian công cộng'

Carolyn Marvin, 78 tuổi, giáo sư truyền thông đã nghỉ hưu ở Philadelphia, đã trở thành “người nổi tiếng địa phương” vì chuyên đứng chặn robot giao đồ ăn của UberEats trên vỉa hè. Bà vừa bị phạt vì gây rối trật tự — và bà sẽ ra tòa để cãi tới cùng.

Minh họa: cụ bà 78 tuổi đội mũ lưỡi trai xanh đứng chặn robot giao đồ ăn trên vỉa hè Philadelphia
Cụ bà 78 tuổi chặn robot giao đồ ăn giữa phố: Robot không thuộc về không gian công cộng. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

“Một người trong các bạn cần để ý cảnh sát, còn tôi chặn con robot, rõ chưa?” Đó là buổi sáng mùa thu se lạnh ở Philadelphia. Trong một con hẻm tối, bà Carolyn Marvin, 78 tuổi, đang phổ biến “kế hoạch tác chiến” cho chuyến đi chặn robot giao đồ ăn.

Theo The Guardian, bà Carolyn Marvin, giáo sư truyền thông bán hưu trí của Đại học Pennsylvania (UPenn), đã trở thành một nhân vật nổi tiếng ở địa phương sau khi tự mình đứng chặn các robot giao đồ ăn của UberEats. Bà không làm việc này mỗi ngày — “Tôi cũng có cuộc sống của mình” — nhưng bất cứ khi nào robot đi ngang qua, bà sẽ nhìn chằm chằm vào nó như một hành động phản đối.

Bàn cờ ở đây không phải là con robot — mà là vỉa hè.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trò “chặn robot” của bà đã lan truyền mạnh mẽ trên mạng. Nhưng sự phản đối của bà không được tất cả mọi người ủng hộ: cách đây vài tuần, nó khiến bà gặp rắc rối với pháp luật. “Tôi vừa đi tiêm cúm về thì thấy một con robot nên đứng chắn trước nó,” bà kể. Cảnh sát được gọi tới vì “phá hoại tài sản” và ba sĩ quan xuất hiện. “Họ yêu cầu tôi di chuyển và tôi nói ‘không, đó là quyền tự do ngôn luận của tôi để phản đối các tập đoàn trong cùng không gian công cộng mà robot đang chiếm giữ’.” “Sau đó họ đi vòng ra sau lưng tôi, lấy món ăn tôi đang cầm trên tay, còng tay tôi và đưa tôi tới xe cảnh sát,” bà nói. Bà bị phạt vì gây rối trật tự. Bà vẫn đang chờ ngày ra tòa, nhưng có ý định tranh cãi mạnh mẽ.

Bà Marvin là tác giả của cuốn sách nổi tiếng “When Old Technologies Were New” (Khi công nghệ cũ còn mới) về tác động xã hội của truyền thông điện tử. Bà là một nhà tư tưởng đáng gờm, người vào năm 1985 đã trở thành người phụ nữ đầu tiên được phong giáo sư chính thức tại Trường Annenberg của UPenn.

Hiện chưa rõ có bao nhiêu robot giao đồ ăn ở Philadelphia. Avride, công ty có trụ sở tại Texas đứng sau những cỗ máy này, vận hành gần 1.000 cỗ máy tại hơn 25 khuôn viên đại học và ngày càng nhiều địa điểm đô thị. Khi được hỏi liệu họ có biết về bà Carolyn Marvin không, người phát ngôn của Avride trả lời: “Chúng tôi đều biết rất rõ về bà ấy.”

Bà Marvin nói bà “rất ủng hộ những gì AI đang làm trong các đột phá y học”, và “tôi nghĩ robot hoạt động tốt trên sàn nhà máy, nhưng chúng không thuộc về không gian công cộng. Tôi cho rằng điều này không phải là không thể tránh khỏi. Ở Toronto, họ đã cấm robot giao đồ ăn trên vỉa hè vào năm 2021.”

Pennsylvania đã hợp pháp hóa robot giao đồ ăn qua Đạo luật 106 năm 2020, định nghĩa chúng là “người đi bộ”. Khi robot của Avride lần đầu xuất hiện ở Philadelphia vào tháng 3, mọi người còn trầm trồ và chụp ảnh tự sướng với chúng. Ngoài Avride, còn có Serve Robotics, một trong những hãng lớn nhất, với đội xe 2.000 robot.

Theo một nghiên cứu của Pew Research, đa số người Mỹ hoài nghi sâu sắc về AI; nhiều người trưởng thành kỳ vọng AI sẽ có tác động tiêu cực hơn là tích cực. Cách đây vài tuần ở Philadelphia, phóng viên đã chứng kiến một phụ nữ đứng trước một chiếc taxi tự lái Waymo và hét lên “LAME-O”.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Bàn cờ ở đây không phải là con robot — mà là vỉa hè. Ai sở hữu vỉa hè: người dân đi bộ, người khuyết tật, người bán hàng rong — hay các tập đoàn được phép thả hàng nghìn cỗ máy chạy bằng pin lên đó với danh nghĩa “người đi bộ”? Bà Marvin, 78 tuổi, với chiếc mũ lưỡi trai xanh và lý lẽ về Tu chính án thứ nhất, đang hỏi đúng câu hỏi mà cả thế giới né tránh.

Cái hay của bà là bà không chống công nghệ. Bà ủng hộ đột phá y học của AI, bà chỉ nói robot thuộc về sàn nhà máy, không thuộc về không gian công cộng. Đó không phải là tiếng nói của người sợ tương lai — đó là tiếng nói của một giáo sư đã viết sách về tác động xã hội của công nghệ từ những năm 1980.

Với người Việt, câu chuyện này gần hơn ta tưởng. Đường phố Việt Nam đang đầy những shipper giao đồ ăn — hàng trăm nghìn người kiếm sống nhờ giao hàng. Ngày robot giao đồ ăn tràn vào Việt Nam không còn xa, và khi đó, câu hỏi sẽ giống hệt ở Philadelphia: việc làm của shipper đi về đâu, vỉa hè thuộc về ai?

Theo quý vị, khi robot đã có “quyền đi bộ” trên vỉa hè như con người, thì con người còn lại quyền gì trên chính con đường của mình?

Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.