Tổng thống Israel giao Eisenkot lập chính phủ: 67 phiếu đề cử áp đảo 46 của Netanyahu
Sau cuộc bầu cử bế tắc ngày 27/10, Tổng thống Isaac Herzog trao cho thủ lĩnh đối lập Gadi Eisenkot cơ hội đầu tiên lập chính phủ — một nước cờ có thể chấm dứt gần hai thập kỷ cầm quyền của Benjamin Netanyahu.

Bàn cờ Israel vừa có một nước đi khiến cả khu vực phải nín thở. Tối thứ Bảy 7/11, Tổng thống Isaac Herzog tuyên bố trao cho thủ lĩnh đối lập Gadi Eisenkot — chứ không phải Thủ tướng Benjamin Netanyahu — cơ hội đầu tiên lập chính phủ mới. Quyết định đến sau một tuần tham vấn các đảng phái, khi không phe nào giành được đa số trong cuộc bầu cử ngày 27/10, và nó đặt dấu hỏi lớn nhất trong nhiều năm qua lên tương lai chính trị của ông Netanyahu.
Theo BBC, ông Herzog cho biết đã có các cuộc trao đổi sâu với cả ông Netanyahu và ông Eisenkot trước khi quyết định. Văn phòng tổng thống thông báo: sau khi tham vấn các phái đoàn của Quốc hội khóa mới, ông Eisenkot nhận được 67 đề cử làm thủ tướng, so với 46 đề cử dành cho ông Netanyahu. Tổng thống có quyền tự quyết rộng rãi trong việc chọn người mà ông tin là có cơ hội tốt nhất để xây dựng liên minh, và không buộc phải chọn lãnh đạo của đảng giành nhiều ghế nhất.
Đây là nước cờ mà ông Netanyahu — người gần như liên tục cầm quyền suốt gần hai thập kỷ — bị đẩy vào thế phải chờ người khác đi trước.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Ông Eisenkot, 66 tuổi, cựu tổng tham mưu trưởng quân đội và lãnh đạo đảng trung dung Yashar, sẽ có 28 ngày để thử lập chính phủ, với khả năng gia hạn thêm 14 ngày. Ngay sau quyết định, ông Eisenkot viết trên mạng xã hội X: “Giờ là lúc lập một chính phủ khẩn cấp quốc gia. Tôi sẽ làm mọi thứ để đảm bảo chúng ta xứng đáng.”
Kết quả bầu cử ngày 27/10 cho thấy không bên nào chạm được ngưỡng đa số 61 ghế trong Quốc hội 120 ghế. Liên minh của ông Netanyahu — đảng Likud cánh hữu cùng các đồng minh cực hữu và siêu chính thống — giành 53 ghế. Khối của ông Eisenkot — đảng Yashar và ba đảng đối lập Do Thái khác — giành 48 ghế. Hai liên minh do người Ả Rập lãnh đạo giành tổng cộng 19 ghế, một con số kỷ lục, và trở thành bên có thể định đoạt thế cờ.
Nhưng con đường của ông Eisenkot đầy chông gai. Ông có thể hợp tác với hai đảng Ả Rập, song một số đảng Do Thái cánh hữu trong khối của ông đã tuyên bố không tham gia chính phủ phải dựa vào sự ủng hộ của họ. Ông Eisenkot cũng đặt điều kiện mà các đảng Ả Rập chưa đáp ứng, chẳng hạn công khai gọi Hamas là tổ chức khủng bố, theo The New York Times.
Theo BBC, kết quả bầu cử mở ra ba kịch bản: chính phủ đoàn kết dân tộc gồm cả ông Netanyahu và ông Eisenkot; liên minh cánh hữu với ông Netanyahu và những người đào ngũ khỏi khối Eisenkot; hoặc chính phủ do ông Eisenkot lãnh đạo với sự ủng hộ của các đảng Ả Rập. Ông Eisenkot và gần như toàn bộ khối của ông từng từ chối vào chính phủ cùng các đảng Ả Rập, nhưng đã có đồn đoán rằng một thỏa thuận vẫn có thể đạt được.
Israel không xa lạ với thế bế tắc: trong giai đoạn 2019–2022, nước này đã phải tổ chức tới năm cuộc bầu cử vì các bên không hợp tác được với nhau. Năm 2020, sau ba cuộc bầu cử bế tắc, ông Netanyahu và đối thủ trung dung Benny Gantz đã đồng ý chia sẻ quyền lực theo kiểu luân phiên lãnh đạo. Trong các cuộc tham vấn lần này, ông Herzog cảnh báo các phe rằng để tránh thêm một vòng bầu cử, họ phải hiểu “không phải mọi cam kết và lời hứa đều có thể thực hiện được”.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Đây là nước cờ mà ông Netanyahu — người gần như liên tục cầm quyền suốt gần hai thập kỷ — bị đẩy vào thế phải chờ người khác đi trước. Ông Eisenkot đang cầm 67 lá phiếu đề cử, nhưng đó là những quân bài khó ghép: muốn đủ 61 ghế, ông phải hoặc bắt tay với các đảng Ả Rập mà khối của ông từng thề không hợp tác, hoặc lôi kéo các đảng siêu chính thống vốn là đồng minh ruột của ông Netanyahu. Ván cờ này chưa ngã ngũ: nếu ông Eisenkot thất bại, quân bài sẽ lại rơi vào tay ông Netanyahu, và Israel có thể lại đối mặt với một vòng bầu cử nữa.
Với Việt Nam, điều đáng theo dõi không chỉ là ai ngồi ghế thủ tướng Israel, mà là sự ổn định của cả khu vực. Israel là đối tác quan trọng của Việt Nam về công nghệ nông nghiệp, an ninh mạng và quốc phòng. Quan trọng hơn, bất ổn hay ổn định ở Trung Đông tác động trực tiếp tới giá dầu, giá vàng và chi phí vận tải biển — tức là tới ví tiền của mỗi gia đình Việt.
Theo quý vị, ông Eisenkot có lập được chính phủ trong 28 ngày, hay ván cờ này sẽ lại kéo sang một vòng bầu cử nữa? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

