ICC dừng điều tra cáo buộc lính Mỹ ở Afghanistan, chuyển hướng sang Taliban
Các thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế đã dừng cuộc điều tra của công tố viên về cáo buộc tội ác của lính Mỹ ở Afghanistan, viện dẫn “những hạn chế đáng kể” trong việc thu thập chứng cứ — và yêu cầu tập trung vào hành động của Taliban từ năm 2021.

Tòa án Hình sự Quốc tế vừa chính thức khép lại cuộc điều tra về lính Mỹ ở Afghanistan — và lý do mà họ đưa ra cũng thẳng thắn như chính quyết định đó.
Theo Al Jazeera, các thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã ra quyết định dừng cuộc điều tra của công tố viên về cáo buộc tội ác của lính Mỹ ở Afghanistan, thay vào đó tập trung vào hành động của Taliban kể từ năm 2021, theo tài liệu tòa án công bố hôm thứ Sáu. Quyết định được ban hành hôm thứ Năm nhưng chỉ công bố hôm thứ Sáu, viện dẫn “những hạn chế đáng kể đối với khả năng của Viện Công tố trong việc tiến hành điều tra và thu thập chứng cứ”. Quyết định này không chỉ khép lại hướng điều tra về cáo buộc tội ác của lính Mỹ — vốn đã nằm im từ năm 2021 — mà còn khép lại cả cuộc điều tra về tổ chức Nhà nước Hồi giáo chi nhánh tỉnh Khorasan (ISKP).
Trên bàn cờ luật pháp quốc tế, nước cờ của ICC lần này nói lên một sự thật khó nuốt: công lý quốc tế chỉ đi được tới đâu mà kẻ mạnh cho phép.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Quyết định được đưa ra sau nhiều năm đối đầu giữa Mỹ và ICC có trụ sở tại The Hague. Washington đã trừng phạt 13 nhân viên ICC đương nhiệm và cựu nhân viên vì cuộc điều tra về cáo buộc tội ác của nhân viên Mỹ và các lệnh bắt giữ đối với quan chức Israel. Văn phòng công tố viên nói với hãng tin AP và Reuters rằng họ đã kháng cáo quyết định này. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio từng tuyên bố: “Tổng thống Trump sẽ không bao giờ cho phép Tòa án Hình sự Quốc tế truy tố người Mỹ.” Trong tuyên bố hồi tháng Mười, ông Rubio cũng cảnh báo: “Mỹ sẽ tiếp tục chiến dịch tháo dỡ ICC, từng viên gạch một, cho tới khi người Mỹ không còn bị đe dọa nữa.” Hiện chưa rõ quyết định dừng điều tra của tòa án có làm thay đổi lập trường của Washington đối với ICC hay không. Dù sao, Mỹ không phải là thành viên của tòa án và không công nhận thẩm quyền của nó.
Cuộc điều tra ở Afghanistan bắt đầu từ năm 2020, bao quát các tội ác được cho là do lực lượng chính phủ Afghanistan, Taliban, lính Mỹ và nhân viên tình báo nước ngoài của Mỹ gây ra từ năm 2002. Năm 2021, công tố viên Karim Khan khi đó tuyên bố sẽ “giảm ưu tiên” việc điều tra lực lượng Mỹ, viện dẫn khó khăn trong việc thu thập chứng cứ. Ông Khan đã bị cách chức khỏi tòa án vì cáo buộc quấy rối tình dục vào đầu năm nay. Trong khi đó, ICC đã ban hành bốn lệnh bắt giữ đối với các lãnh đạo Taliban vào năm ngoái. Quy chế thành lập tòa án quy định ICC có thể truy tố bất kỳ ai bị cáo buộc phạm tội ác tàn bạo trên lãnh thổ của các quốc gia thành viên.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ luật pháp quốc tế, nước cờ của ICC lần này nói lên một sự thật khó nuốt: công lý quốc tế chỉ đi được tới đâu mà kẻ mạnh cho phép. Khi Mỹ trừng phạt 13 nhân viên của tòa và đe dọa “tháo dỡ ICC từng viên gạch một”, tòa án khép lại hướng điều tra về lính Mỹ, chuyển sang Taliban. Đó là nước cờ thực dụng: giữ được tòa án, nhưng đánh đổi bằng câu hỏi — công lý có còn là công lý khi chỉ dám chạm tới kẻ yếu?
Với Việt Nam, ván cờ này là bài học lạnh lùng về luật pháp quốc tế: các nước nhỏ trông cậy vào tòa án quốc tế, nhưng tòa án đó sống nhờ sự hợp tác của các nước lớn. Khi một cường quốc nói “không bao giờ cho phép truy tố người của chúng tôi”, mọi quy chế đều trở nên mong manh. Câu hỏi cho Việt Nam là: khi luật pháp quốc tế chùn bước, nước nhỏ tự bảo vệ mình bằng cách nào?
Theo quý vị, khi ICC dừng điều tra lính Mỹ nhưng vẫn truy tố Taliban — thì đây là nước cờ thực dụng để cứu tòa án, hay là lúc công lý quốc tế tự thừa nhận giới hạn của mình? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

