TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Quốc tế

Knesset mới tuyên thệ hôm nay: ghế Chủ tịch Quốc hội thành chìa khóa lật đổ Netanyahu

Phe đối lập nắm 67/120 ghế, đủ sức thay Chủ tịch Quốc hội Amir Ohana — đồng minh thân cận của Netanyahu — ngay trong phiên khai mạc; Eisenkot có thể tự ngồi vào chiếc ghế quyền lực này.

Minh họa: tướng Eisenkot cầm búa chủ tọa trước tòa nhà Knesset, thùng phiếu và hàng ghế quốc hội Israel
Knesset mới tuyên thệ hôm nay: ghế Chủ tịch Quốc hội thành chìa khóa lật đổ Netanyahu. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Quốc hội mới của Israel sẽ tuyên thệ vào hôm thứ Ba (10/11), mở ra cho phe đối lập cơ hội đầu tiên nắm lấy một số đòn bẩy quyền lực — dù họ vẫn chật vật lập chính phủ mới để truất phế Benjamin Netanyahu. Theo Guardian, ưu tiên hàng đầu là thay thế Chủ tịch Quốc hội, người nắm quyền lực rất lớn nhờ kiểm soát chương trình nghị sự của cơ quan lập pháp. Chiếc ghế này hiện do Amir Ohana — đồng minh thân cận của Netanyahu — nắm giữ. Truyền thông Israel đưa tin hôm thứ Hai rằng Gadi Eisenkot, cựu tổng tham mưu trưởng vừa nhận nhiệm vụ lập chính phủ từ Tổng thống Isaac Herzog cuối tuần qua, có thể tự đảm nhận vai trò này; nếu không, một người trong đảng Yashar của ông sẽ là ứng cử viên.

Phe đối lập nắm 67 ghế trong cơ quan lập pháp 120 ghế — đủ để bầu một ứng cử viên đồng thuận cho chức Chủ tịch. Khối này gồm 48 ghế nòng cốt của Eisenkot và kỷ lục 19 ghế từ các đảng do người Arab dẫn đầu; công dân Palestine ở Israel chiếm khoảng 20% dân số và đi bầu với số lượng chưa từng có. Tất cả các đảng đối lập đều mô tả ông Netanyahu là mối đe dọa đối với nhà nước. Tuy nhiên, một số đảng đối lập Do Thái đã thề không ngồi chung với các đảng do người Palestine dẫn đầu, dù không có họ thì khối đối lập có ít ghế hơn liên minh đã suy yếu của Netanyahu — hiện chỉ còn 53 ghế, giảm từ 68 ghế trước đây, theo CNA.

Trên bàn cờ Israel, chiếc ghế Chủ tịch Quốc hội hôm nay quan trọng hơn cả chiếc ghế thủ tướng — vì ai kiểm soát chương trình nghị sự thì kiểm soát được nhịp độ của cả ván cờ.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Nỗ lực giành quyền kiểm soát Quốc hội quan trọng tới mức hơn 160 cựu quan chức an ninh cấp cao — gồm cựu lãnh đạo quân đội, tình báo và cảnh sát — đã cảnh báo các nhà hoạt động cánh hữu đang lên kế hoạch phá rối ngày tuyên thệ bằng các vụ tấn công bạo lực, kêu gọi hàng chục nghìn người ủng hộ kéo tới ngăn các nghị sĩ vào tòa nhà. Eisenkot cam kết dàn xếp một chính phủ khẩn cấp quốc gia bằng “những hành động sáng tạo và khác thường”, đồng thời cảnh báo một số lời hứa tranh cử sẽ phải phá vỡ: “Không ai có thể thực hiện mọi lời hứa họ đã đưa ra, và tất cả chúng ta sẽ phải thỏa hiệp.” Ông cũng cảnh báo các lãnh đạo quân đội rằng Netanyahu không có nhiệm vụ nối lại chiến tranh với Iran.

Ngay cả trước khi chính phủ mới được thành lập, Quốc hội mới vẫn có thể ra tay: lập ủy ban đặc biệt điều tra vụ tấn công ngày 7/10/2023 của Hamas — điều chính phủ Netanyahu luôn phản đối — và hủy bỏ một số đạo luật gây tranh cãi nhất thời Netanyahu, gồm cải cách tư pháp và các quy định hạn chế quyền lực của Tòa án Tối cao. Lãnh đạo đối lập cánh hữu Avigdor Lieberman đang tìm một lối đi khác: liên minh với các đảng siêu chính thống (Haredi) — đồng minh lâu năm của Netanyahu nhưng thất vọng vì ông không thông qua được luật miễn nghĩa vụ quân sự cho cộng đồng họ. Netanyahu vẫn là thủ tướng tạm quyền, và Ohana có thể trì hoãn việc ký ban hành chính phủ mới tới một tuần — khoảng thời gian phe đối lập không muốn trao cho ông.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ Israel, chiếc ghế Chủ tịch Quốc hội hôm nay quan trọng hơn cả chiếc ghế thủ tướng — vì ai kiểm soát chương trình nghị sự thì kiểm soát được nhịp độ của cả ván cờ. Eisenkot hiểu rõ điều đó: giành được chiếc ghế này, phe đối lập có thể lập ủy ban điều tra vụ 7/10, hủy bỏ cải cách tư pháp của Netanyahu và cắt đứt mọi đường lui pháp lý của ông — trước khi chính phủ mới được thành lập. Netanyahu, bậc thầy sinh tồn chính trị, vẫn còn hai quân bài: trì hoãn một tuần bằng chữ ký của Ohana, và hy vọng khối đối lập 67 ghế tự rạn nứt vì mâu thuẫn về đảng Arab.

Với Việt Nam, ván cờ ở Jerusalem tưởng xa mà lại gần: Israel là đối tác công nghệ quốc phòng và nông nghiệp quan trọng của Việt Nam, và bất kỳ bất ổn kéo dài nào ở Tel Aviv cũng có thể làm chậm các hợp đồng và dự án hợp tác đang chạy. Nhưng cũng có mặt sáng: một chính phủ Israel mới, nếu thực sự là chính phủ khẩn cấp quốc gia, có thể mở ra một giai đoạn ổn định hơn cho cả khu vực — và ổn định ở Trung Đông luôn đồng nghĩa với giá dầu ổn định, bữa cơm người Việt bớt chao đảo.

Theo quý vị, Eisenkot có nên tự ngồi vào ghế Chủ tịch Quốc hội để khóa chặt ván cờ — hay để người khác giữ ghế đó và tập trung lập chính phủ? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.