SpaceX bắt được tầng trên Starship từ quỹ đạo về: “cánh tay đũa” làm nên lịch sử, tầng đẩy nổ tung trên biển
Sau 22 giờ bay quanh Trái Đất 14 vòng, tầng trên của tên lửa Starship đã hạ xuống đúng vào vòng tay cơ khí của tháp phóng ở Texas — lần đầu tiên trong lịch sử một tàu vũ trụ bay từ quỹ đạo về được bắt sống. Nhưng kế hoạch “bắt đôi” lịch sử đã vỡ khi tầng đẩy Super Heavy phát nổ trên Vịnh Mexico chỉ vài phút sau khi cất cánh.

Có những khoảnh khắc chỉ kéo dài vài giây nhưng quyết định cả một thập kỷ nỗ lực. Hôm thứ Bảy (14/11), tầng trên của tên lửa Starship — con tàu vũ trụ cao 52 mét — đã rơi ra khỏi tầng mây dày trên bầu trời Texas, châm lại động cơ để lật người thẳng đứng, rồi từ từ hạ xuống đúng vào vòng tay của hai “cánh tay đũa” cơ khí khổng lồ trên tháp phóng mà nó đã rời đi một ngày trước đó. Theo Guardian, đây là lần đầu tiên SpaceX bắt được tầng trên của Starship sau một chuyến bay từ quỹ đạo trở về, kết thúc sứ mệnh dài 22 giờ với 14 vòng quanh Trái Đất.
Chuyến bay thử thứ 15 của Starship được thiết kế như một sứ mệnh “bắt đôi” lịch sử: cả hai tầng của tên lửa — tầng đẩy Super Heavy bên dưới và tàu Starship bên trên — đều phải quay về nguyên vẹn tại bãi phóng, thay vì rơi xuống biển như các lần thử trước. Nhưng tham vọng đó đã tan vỡ chỉ vài phút sau khi cất cánh hôm thứ Sáu, khi tầng đẩy Super Heavy chệch hướng và phát nổ trên Vịnh Mexico. Hệ thống dẫn đường, định vị và điều khiển (GNC) đã tự kích hoạt lệnh hủy bắt, chuyển tầng đẩy ra biển. “Nó đã làm đúng việc nó phải làm. Về cơ bản, nó phát hiện tầng đẩy không ở đúng vị trí để tiến hành bắt”, phát ngôn viên SpaceX Dan Huot nói. Giám đốc điều hành Elon Musk cho biết tầng đẩy còn “hơi thiếu nhiên liệu”, và theo Al Jazeera, động cơ của nó đã tắt quá sớm trên đường quay về. Các kỹ sư vẫn đang điều tra nguyên nhân.
Trên bàn cờ vũ trụ, nước cờ của SpaceX không nằm ở một vụ phóng thành công — mà ở việc biến tên lửa thành thứ có thể dùng lại như máy bay.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Dù mất tầng đẩy, sứ mệnh vẫn là một chiến thắng lớn của SpaceX. Trước khi quay về, tàu Starship đã triển khai thành công 26 vệ tinh Starlink V3 trong lúc bay ở độ cao khoảng 260 km, với tốc độ quỹ đạo khoảng 27.000 km/giờ. Đây mới chỉ là lần thứ hai Starship bay vào quỹ đạo Trái Đất, và là lần đầu tiên tấm chắn nhiệt — gồm các viên gạch lục giác đen bảo vệ tàu khỏi sức nóng khi tái nhập khí quyển — dường như đã hoạt động tốt suốt hành trình. Trước đó, công ty đã bắt thành công tầng đẩy ba lần, nhưng chưa bao giờ bắt được tầng trên. Theo Channel NewsAsia, SpaceX vẫn chưa thu hồi được cả hai tầng trong cùng một sứ mệnh, và tấm chắn nhiệt vẫn chưa hoàn toàn tái sử dụng được mà không cần tân trang.
Thành tựu này đến đúng lúc NASA đang đếm ngược tới kế hoạch đưa con người trở lại Mặt Trăng vào năm 2028. Cơ quan này đã ký hợp đồng hàng tỉ USD với SpaceX và Blue Origin của Jeff Bezos cho sứ mệnh đó. Giám đốc NASA Jared Isaacman viết trên X: “Gần như kỳ diệu. Một bước gần hơn tới Mặt Trăng.” Ông Isaacman là đồng minh của ông Musk, người từng khuyên Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm ông lãnh đạo NASA. Ông Musk cho biết SpaceX có kế hoạch tăng tần suất bay thử lên hàng tuần rồi hai lần mỗi tuần, với mục tiêu biến Starship thành một hệ thống có thể bay đi bay về như máy bay thương mại — và dự kiến bắt đầu phóng Starship từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida trong vài tháng tới.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ vũ trụ, nước cờ của SpaceX không nằm ở một vụ phóng thành công — mà ở việc biến tên lửa thành thứ có thể dùng lại như máy bay. Ai làm chủ được nghệ thuật “bắt” một con tàu 52 mét đang rơi từ quỹ đạo về, người đó sẽ quyết định giá vé lên Mặt Trăng và sao Hỏa trong hai thập kỷ tới. Một tầng đẩy nổ tung là cái giá phải trả cho tốc độ, nhưng cái giá ấy SpaceX trả bằng tiền túi của một công ty tư nhân.
Với Việt Nam, ván cờ này chạm tới một câu hỏi rất thực tế: khi vệ tinh Starlink đã phủ sóng khắp nơi và tên lửa tái sử dụng kéo giá phóng xuống thấp, thì khoảng cách giữa một quốc gia có chương trình vũ trụ và một quốc gia chỉ mua dịch vụ vũ trụ sẽ ngày càng lớn. Doanh nghiệp Việt dùng internet vệ tinh, nông nghiệp dùng ảnh vệ tinh, và thế hệ trẻ Việt mơ làm kỹ sư vũ trụ — tất cả đều đang đứng trên một bàn cờ mà luật chơi do những “cánh tay đũa” ở Texas viết ra. Theo quý vị, Việt Nam nên mua vé lên chuyến tàu này, hay tự đóng một con tàu của riêng mình? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


