Tòa án Quốc tế kết tội Myanmar diệt chủng người Rohingya: lần đầu tiên một quốc gia bị kết tội
Tòa án Công lý Quốc tế phán quyết quân đội Myanmar hành động với “ý đồ diệt chủng” trong chiến dịch năm 2017 khiến khoảng 10.000 người Rohingya thiệt mạng và hơn 730.000 người phải chạy sang Bangladesh.

Sau gần một thập kỷ chờ đợi, công lý quốc tế cuối cùng đã gọi đúng tên tội ác: Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) tại La Haye phán quyết Myanmar phạm tội diệt chủng đối với người Rohingya, trong một bản án được coi là bước ngoặt của luật pháp quốc tế. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một quốc gia — chứ không phải một cá nhân — bị kết tội vi phạm Công ước về ngăn ngừa và trừng trị tội diệt chủng năm 1948.
Theo Al Jazeera, Chánh án Yuji Iwasawa đã đọc bản phán quyết trong suốt ba giờ đồng hồ. Tòa kết luận lực lượng an ninh Myanmar đã giết khoảng 10.000 người Rohingya trong chiến dịch quân sự năm 2017, đồng thời “giết hại hàng nghìn dân thường Rohingya, thực hiện các hành vi bạo lực tình dục trên diện rộng cũng như các hành vi bạo lực cực đoan đối với trẻ em, và tấn công những người Rohingya đang chạy trốn với số lượng lớn sang Bangladesh”. Tòa nhấn mạnh, từ những bằng chứng về các vụ tàn sát lan rộng, “suy luận hợp lý duy nhất” là quân đội Myanmar hành động với “ý đồ diệt chủng” nhằm tiêu diệt “một bộ phận đáng kể” của cộng đồng thiểu số này.
Nước cờ ở La Haye đặt lại cả bàn cờ luật pháp quốc tế: bao năm nay, các nhà độc tài vẫn tin diệt chủng là tội của cá nhân, còn nhà nước thì đứng ngoài vòng pháp luật.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Vụ kiện do Gambia khởi xướng năm 2019, với sự hậu thuẫn của Tổ chức Hợp tác Hồi giáo, cáo buộc Myanmar tìm cách hủy diệt người Rohingya. Kể từ đó, 11 quốc gia khác đã chính thức đứng về phía nguyên đơn. Phía Myanmar luôn khẳng định chiến dịch trấn áp chỉ là phản ứng trước các vụ tấn công của phiến quân Quân đội Cứu nguy Rohingya Arakan (ARSA) nhằm vào các đồn cảnh sát. Tòa bác bỏ lập luận này và kết luận Myanmar “đã vi phạm nghĩa vụ ngăn ngừa diệt chủng”, đồng thời cho rằng chính quyền nước này lẽ ra phải biết có nguy cơ diệt chủng khi dân thường có vũ trang tham gia chiến dịch quân sự.
Chiến dịch năm 2017 đã đẩy hơn 730.000 người Rohingya, chủ yếu là người Hồi giáo, chạy sang Bangladesh. Đến nay, hơn 1,3 triệu người Rohingya vẫn phải sống xa quê hương khắp Nam Á và Đông Nam Á, trong đó khoảng 1,2 triệu người chen chúc trong các trại tị nạn rộng lớn ở Cox’s Bazar, Bangladesh. Xung đột, viện trợ nhân đạo ngày càng thu hẹp và những chuyến vượt biển đầy rủi ro tiếp tục khiến cộng đồng này rơi vào cảnh bấp bênh.
Giới quan sát nhận định phán quyết này vượt xa phạm vi Myanmar. Như ông Matthew Smith, giám đốc điều hành tổ chức Fortify Rights, nói: “Phán quyết này không chỉ nói về Myanmar. Đây là phép thử xem luật pháp quốc tế có mang lại công lý cho những người đã phải chịu tội ác nghiêm trọng nhất mà con người có thể tưởng tượng hay không.” Hoa Kỳ từ trước đã chính thức coi chiến dịch của quân đội Myanmar là diệt chủng, và một phán quyết có tội có thể ảnh hưởng tới vụ kiện diệt chủng khác đang chờ xét xử tại ICJ — vụ Nam Phi kiện Israel liên quan tới bạo lực ở Gaza.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Nước cờ ở La Haye đặt lại cả bàn cờ luật pháp quốc tế: bao năm nay, các nhà độc tài vẫn tin diệt chủng là tội của cá nhân, còn nhà nước thì đứng ngoài vòng pháp luật. Nay ICJ nói thẳng — một quốc gia cũng có thể bị kết tội, và “ý đồ” không cần văn bản ký tên: nhìn đống tro tàn và hàng nghìn thi thể là đủ để suy ra. Đó là đòn đánh vào mọi chế độ đang tính “dọn sạch” một cộng đồng thiểu số.
Với Việt Nam, ván cờ này chạm tới điều cốt lõi: trật tự dựa trên luật lệ. Một nước nhỏ như Việt Nam sống còn nhờ luật pháp quốc tế được tôn trọng — từ Luật Biển tới các phán quyết quốc tế. Khi ICJ chứng minh luật pháp vẫn còn răng, các nước nhỏ được hưởng lợi. Nhưng phán quyết chỉ là giấy nếu không ai thi hành: Myanmar có chịu bồi thường và đưa kẻ chủ mưu ra trước công lý hay không — đó mới là nước cờ tiếp theo. Theo quý vị, một bản án lịch sử có đủ sức buộc một chính quyền quân sự phải trả giá — hay công lý quốc tế vẫn chỉ vang trong phòng xử án mà ngoài đời chẳng ai nghe? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

