TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Công nghệ

GTA VI ra mắt 19/11: từ trò cướp xe năm 1997 thành “nhà thờ lớn” của thế kỷ 21

Grand Theft Auto V đã bán hơn 230 triệu bản, còn GTA VI được cho là tốn hơn 1 tỉ USD để làm ra — bom tấn game lớn nhất mọi thời đại ra mắt ngày 19/11, sau buổi giới thiệu đầu tiên trên Netflix làm rung chuyển cả máy chủ của hãng này.

Minh họa: cặp đôi Lucia và Jason bên xe thể thao ở Vice City, điện thoại mạng xã hội
GTA VI ra mắt 19/11: từ trò cướp xe năm 1997 thành “nhà thờ lớn” của thế kỷ 21. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Chưa bao giờ một trò chơi điện tử được chờ đợi như một sự kiện văn hóa toàn cầu. Grand Theft Auto VI ra mắt ngày 19/11, và buổi giới thiệu chuyên sâu đầu tiên — phát trên Netflix — đã khiến máy chủ của chính Netflix chao đảo trong ngày ra mắt. Với GTA V, phát hành năm 2013, đã bán hơn 230 triệu bản, và GTA VI được cho là tốn hơn 1 tỉ USD để sản xuất, đây là vụ ra mắt game lớn nhất mọi thời đại — lớn tới mức các game đối thủ phải vội vã dời ngày phát hành.

Khởi đầu của đế chế này khiêm tốn tới mức khó tin. Grand Theft Auto đầu tiên do hãng DMA Design của Scotland làm ra năm 1997: người chơi lái xe quanh các thành phố giả của Mỹ, trộm xe và đâm vào người đi bộ, nhìn từ trên xuống, với tinh thần vui vẻ lấy cảm hứng từ trò pinball. Nhà thiết kế Paul Farley kể với Guardian năm 2015 rằng hãng không có ngân sách khảo sát thực tế tới Mỹ, và cả studio chỉ có một máy tính nối mạng. Vậy mà ngay từ đó, trải nghiệm GTA đã thành hình: tự do, cảm giác mạnh mẽ về không gian, và những cú châm biếm đen tối.

Trên bàn cờ văn hóa, GTA là nước cờ mà Hollywood không ngờ tới: một trò chơi điện tử Scotland đã trở thành “tiểu thuyết thế kỷ 19” của thời đại chúng ta — như cách các nhà phê bình so sánh GTA với Zola, Thackeray hay…

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Bước ngoặt tới năm 2001 với Grand Theft Auto III — game đầu tiên của loạt cho người chơi khám phá thế giới 3D, nơi những tòa nhà chọc trời của Liberty City, phỏng theo New York, vươn lên trên đầu, còn người đi bộ trông như người thật và hoảng hốt bỏ chạy khi bị đâm. Game thành công vang dội một phần nhờ những tham chiếu tới phim như Goodfellas, và lời hứa đặt người chơi vào chính bộ phim Scorsese của riêng mình. Từ đó, mỗi phần game là một lát cắt văn hóa Mỹ: Vice City lấy cảm hứng từ Scarface và Miami Vice, San Andreas vay mượn văn hóa hip-hop và phim Boyz n the Hood, còn GTA IV kể câu chuyện nhập cư của một nhân vật Đông Âu.

Tới GTA V, loạt game đã trở thành một mô phỏng thành phố chi tiết tới mức mỗi khung hình đều dày đặc. Nhà phê bình văn học Christopher Byrd, người viết cho New Yorker và New York Review of Books, gọi GTA là một gesamtkunstwerk — tác phẩm nghệ thuật tổng hợp mà Wagner từng mơ tới, nơi âm nhạc quan trọng ngang với lái xe, bắn súng và đối thoại. Ông còn nhắc tới một nhận xét trên mạng: những game như GTA là “nhà thờ lớn của thế kỷ 21” — nơi những người tài năng nhất tụ họp tạo ra một công trình tráng lệ mà ai cũng tìm thấy điều gì đó cho mình.

GTA VI gom mọi thứ vào một chỗ: vừa là châm biếm, vừa là hộp đồ chơi, vừa là phiên bản cập nhật của Bonnie và Clyde, vừa là câu chuyện tình chân thành về hai nhân vật chính Lucia và Jason trong một thế giới khắc nghiệt. Game còn ám ảnh với mạng xã hội — một sự thừa nhận rằng đối thủ lớn nhất của Hollywood giờ đây là TikTok và Instagram. Và có lẽ đặc điểm định hình GTA không phải là sự giàu có về chi tiết, mà là những mâu thuẫn mà chi tiết đó tạo ra: một lời châm biếm chủ nghĩa tiêu dùng mà bản thân nó đã kiếm được hàng tỉ USD; một câu chuyện về kẻ yếu thế đến từ một công ty khổng lồ nay đang kiện tụng với chính nhân viên cũ bị sa thải;

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ văn hóa, GTA là nước cờ mà Hollywood không ngờ tới: một trò chơi điện tử Scotland đã trở thành “tiểu thuyết thế kỷ 19” của thời đại chúng ta — như cách các nhà phê bình so sánh GTA với Zola, Thackeray hay tiểu thuyết Middlemarch mà đồng sáng lập Rockstar Dan Houser yêu thích. Trong lúc cả thế giới mệt mỏi vì “rác AI” và cảm giác cuộc sống ngày càng giả tạo, nghịch lý lớn là chính một thế giới giả lập — làm ra với hơn 1 tỉ USD — lại là thứ khiến hàng trăm triệu người khao khát nhất.

Với Việt Nam, ván cờ này cũng chạm tới ví tiền. Thị trường game Việt Nam đang lớn nhanh, với hàng triệu game thủ trẻ sẵn sàng chi tiền cho một bom tấn như GTA VI — và với các studio Việt đang mơ làm ra sản phẩm vươn tầm thế giới. Bài học từ Rockstar rất rõ: muốn làm ra “nhà thờ lớn”, không thể chỉ sao chép công thức của người khác — phải có một thành phố của riêng mình, một câu chuyện của riêng mình, và sự kiên nhẫn đầu tư cả thập kỷ cho một thế giới giả lập mà người chơi tin là thật.

Theo quý vị, GTA VI là đỉnh cao của nghệ thuật game, hay chỉ là cỗ máy in tiền tinh vi nhất mà ngành giải trí từng tạo ra? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.