TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Quốc tế

Mỹ dừng bay toàn quốc vì lỗi viễn thông: gần 11.000 chuyến bay bị ảnh hưởng

Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) ra lệnh dừng toàn bộ chuyến bay cất cánh trên khắp nước Mỹ trong hơn 4 giờ vì sự cố liên lạc tại các trung tâm kiểm soát không lưu — lần đầu tiên kể từ tháng 1/2023, và là lần thứ ba trong lịch sử sau vụ 11/9.

Minh họa: hành khách kẹt ở sân bay Mỹ, máy bay nằm chờ trên đường băng, tháp kiểm soát không lưu phía sau
Mỹ dừng bay toàn quốc vì lỗi viễn thông: gần 11.000 chuyến bay bị ảnh hưởng. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Chiều thứ Sáu, nước Mỹ bỗng dưng không thể cất cánh.

Theo The Guardian, Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã ra lệnh dừng bay toàn quốc đối với mọi chuyến bay ở Mỹ vào thứ Sáu (13/11), khiến gần 11.000 chuyến bay bị chậm hoặc hủy, theo dữ liệu của trang theo dõi hàng không FlightAware. Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy viết trên mạng xã hội X rằng lệnh dừng là do “một sự cố liên lạc ảnh hưởng tới tất cả các trung tâm kiểm soát không lưu trên tuyến bay”. Một thông báo của FAA nói lệnh dừng được ban hành “do hoàn cảnh đặc biệt và vì lý do an toàn”.

Trên bàn cờ hạ tầng, nước cờ dừng bay toàn quốc cho thấy nước Mỹ — đất nước tự hào có hệ thống hàng không bận rộn nhất thế giới — đang vận hành trên một nền tảng liên lạc già cỗi tới mức một lỗi router ở Chicago cũng đủ…

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Sau hơn 4 giờ, lệnh dừng đã được dỡ bỏ vào tối thứ Sáu, theo Channel NewsAsia. Hơn 4.700 chuyến bay đã bị hủy và 10.000 chuyến bị chậm trong ngày thứ Sáu, trong khi 700 chuyến khác của thứ Bảy đã bị hủy trước, theo FlightRadar24. Các nhà phân tích hàng không nói có thể mất nhiều ngày để các hãng khôi phục lại lịch bay.

Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin nói điều tra sơ bộ không cho thấy lệnh dừng có liên quan tới một “cuộc tấn công có chủ đích”. “Đây không phải một vụ 11/9 khác,” ông nói với các phóng viên. “Hiện tại nó chỉ là một sự cố viễn thông.” Ông Mullin nói ưu tiên trước mắt là đảm bảo các máy bay đang bay hạ cánh an toàn, nhưng “chúng tôi chưa loại trừ bất kỳ khả năng nào vào lúc này”.

Về nguyên nhân, đài CNN dẫn nguồn tin cho biết FAA đã thông báo với các hãng hàng không rằng sự cố xuất phát từ lỗi của các bộ định tuyến (router), được cho là bắt đầu tại sân bay Chicago Midway rồi lan ra khắp nước Mỹ. Hãng tin Bloomberg dẫn một quan chức nắm rõ vấn đề cho biết Cục Điều tra Liên bang (FBI) không cho rằng một vụ tấn công mạng hay hoạt động tội phạm đã gây ra sự cố, và các điều tra viên đang xem xét liệu một bản cập nhật phần mềm có thể là nguyên nhân hay không. Công ty Air Space Intelligence, đơn vị đứng sau hệ thống AI hỗ trợ kiểm soát không lưu của FAA, đã khẳng định hệ thống của họ không gây ra lệnh dừng bay.

Đây là lần thứ ba trong lịch sử toàn bộ chuyến bay cất cánh ở Mỹ bị dừng lại. Lần đầu tiên là ngày 11/9/2001; lần còn lại là tháng 1/2023, khi FAA tạm dừng mọi chuyến bay nội địa chưa tới hai giờ sau sự cố hệ thống thông báo cho phi công (NOTAM). FAA có hơn 14.000 kiểm soát viên không lưu, phụ trách hơn 44.000 chuyến bay cất cánh mỗi ngày. Năm ngoái, Quốc hội đã phê duyệt 12,5 tỉ USD để sửa hệ thống liên lạc đã cũ kỹ của FAA — và ngay trong ngày thứ Sáu, FAA cùng Nhà Trắng đã đề nghị Quốc hội cấp thêm 30,1 tỉ USD.

Phản ứng chính trị đến rất nhanh. Thống đốc California Gavin Newsom kêu gọi chính quyền ông Trump cung cấp thông tin rõ ràng hơn cho hành khách đang kẹt ở các sân bay. Dân biểu Ro Khanna nói ông đang chờ được báo cáo về nguyên nhân chính xác. Thượng nghị sĩ Tammy Duckworth yêu cầu “một cuộc điều tra thấu đáo và đầy đủ”. Tại các sân bay, hành khách ngồi chật kín ghế, nhiều người ngồi bệt xuống sàn, dùng vali làm bàn để laptop. Hãng British Airways đã hủy chuyến bay tới New York dự kiến cất cánh từ Heathrow lúc 22:30 tối thứ Sáu.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ hạ tầng, nước cờ dừng bay toàn quốc cho thấy nước Mỹ — đất nước tự hào có hệ thống hàng không bận rộn nhất thế giới — đang vận hành trên một nền tảng liên lạc già cỗi tới mức một lỗi router ở Chicago cũng đủ làm tê liệt cả nước. Quốc hội đã rót 12,5 tỉ USD năm ngoái mà vẫn chưa đủ, và giờ FAA xin thêm 30,1 tỉ nữa. Điều đáng đọc vị hơn là hệ thống AI mới — vừa mở rộng ra cả 22 trung tâm ba ngày trước — đã phải lên tiếng phủ nhận liên quan, dù nguyên nhân thật vẫn chưa ai biết.

Với Việt Nam, ván cờ này không xa như tưởng: hàng không Việt Nam cũng đang tăng trưởng nóng, và mỗi lần một sân bay lớn trên thế giới tê liệt, giá vé, lịch bay nối chuyến và cả chuỗi cung ứng hàng hóa đều rung theo. Bài học từ nước Mỹ là: dự phòng không phải là xa xỉ, mà là thứ duy nhất đứng giữa một sự cố kỹ thuật và một ngày cả nước không thể cất cánh.

Theo quý vị, khi một lỗi router ở Chicago có thể dừng bay cả nước Mỹ — thì chúng ta nên tiếp tục vá hệ thống cũ bằng tiền tỉ, hay xây lại từ đầu? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.