Hai người Duy Ngô Nhĩ ở Thái Lan đối mặt nguy cơ bị trục xuất: “Về Trung Quốc, tôi sẽ như nô lệ”
Hai người đàn ông Duy Ngô Nhĩ vừa bị chuyển tới trại tạm giam nhập cư ở Thái Lan và đang lo sợ sẽ bị đưa về Trung Quốc — nơi một người trong số họ nói mình sẽ “như nô lệ”. Vụ việc gợi lại vụ Bangkok trục xuất 40 người Duy Ngô Nhĩ năm ngoái bất chấp lời kêu gọi của Liên Hợp Quốc.

“Tôi sẽ như nô lệ nếu bị đưa trở lại.” Đó là lời một người đàn ông Duy Ngô Nhĩ viết trong thư gửi bạn gái hồi tháng 7, từ sau song sắt nhà tù Thái Lan. Giờ đây, anh và một người đàn ông khác vừa bị chuyển tới trại tạm giam nhập cư — và các nhóm nhân quyền cảnh báo hai người có thể là nạn nhân tiếp theo.
Theo tờ The Guardian, hai người đàn ông Duy Ngô Nhĩ đang đối mặt nguy cơ bị trục xuất về Trung Quốc sau khi được chuyển tới một trại tạm giam nhập cư. Các nhóm nhân quyền lo ngại chính quyền Thái Lan có thể một lần nữa nhượng bộ trước áp lực từ Bắc Kinh. Elaine Pearson, giám đốc khu vực châu Á của tổ chức Human Rights Watch, kêu gọi cho phép hai người được tới một nước thứ ba an toàn. Bà nhắc lại chính phủ Thái Lan trước đây từng giam người Duy Ngô Nhĩ nhiều năm rồi đưa họ về Trung Quốc, nơi họ bị mất tích cưỡng bức.
Ván cờ này không chỉ có hai người đàn ông trong trại tạm giam.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Bạn gái của một trong hai người — được gọi bằng bí danh Hồi giáo Marzeyya Kasem — cho biết bạn trai cô nói với tờ Guardian rằng anh muốn tới “bất cứ nơi nào trừ Trung Quốc”. Trong bức thư tháng 7, anh viết: “Đôi khi tôi tự hỏi tại sao mình lại là con người. Tôi đã làm gì sai với Trung Quốc… tôi không muốn trở về Trung Quốc.”
Hai người vừa mãn hạn tù bảy năm vì các tội danh liên quan tới vụ trốn khỏi trại tạm giam nhập cư hồi tháng 1/2020. Họ thuộc nhóm hơn 200 người Duy Ngô Nhĩ — gồm đàn ông, phụ nữ và trẻ em — bị cảnh sát Thái Lan bắt giữ năm 2014 gần biên giới với Malaysia sau khi chạy trốn khỏi Trung Quốc. Phụ nữ và trẻ em trong nhóm sau đó được sang Thổ Nhĩ Kỳ, còn đàn ông bị trục xuất về Trung Quốc theo từng đợt. Năm ngoái, chính quyền Thái Lan đã cưỡng bức trục xuất 40 người đàn ông Duy Ngô Nhĩ về Trung Quốc bất chấp lời kêu gọi của chính họ và của Liên Hợp Quốc. Liên Hợp Quốc cho biết tung tích của những người bị trả về tới nay vẫn không rõ.
Người Duy Ngô Nhĩ là dân tộc thiểu số theo Hồi giáo, chủ yếu sống ở Tân Cương, Trung Quốc, đã chịu hàng thập kỷ đối xử áp bức và phân biệt đối xử — bao gồm việc giam giữ hàng trăm nghìn người trong các trại tập trung nhằm xóa bỏ bản sắc văn hóa của họ. Liên Hợp Quốc đã lên án chiến dịch này là tội ác tiềm tàng chống lại loài người; Bắc Kinh thì nói chính sách ở Tân Cương là nhằm xóa đói giảm nghèo và chống khủng bố. Chưa rõ Trung Quốc đã chính thức yêu cầu dẫn độ hay chưa. Ông Chaipruak Doungprapat, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Thái Lan, nói hai người đang bị truy nã tại Trung Quốc — nhưng Kasem đặt câu hỏi về độ tin cậy của các lệnh này, bởi bạn trai cô còn là trẻ vị thành niên khi rời Trung Quốc. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc thì nói hợp tác chống các hoạt động phi pháp xuyên biên giới là phù hợp với pháp luật hai nước và thông lệ quốc tế.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Ván cờ này không chỉ có hai người đàn ông trong trại tạm giam. Nó là bài toán kinh điển của mọi nước nhỏ kẹp giữa các cường quốc: Bangkok muốn giữ quan hệ làm ăn với Bắc Kinh, muốn giữ hình ảnh với phương Tây và Liên Hợp Quốc, lại vừa muốn giữ thể diện pháp lý trong nước — và cuối cùng, người trả giá thường là những kẻ yếu thế nhất, không có hộ chiếu quyền lực nào đứng sau lưng. Lời hứa “đưa tới nước thứ ba an toàn” năm ngoái đã tan thành mây khói khi 40 người bị đưa lên máy bay về Trung Quốc.
Với Việt Nam, câu chuyện là một tấm gương soi: một đất nước cũng phải cân bằng quan hệ với nước lớn ngay sát vách, cũng có cộng đồng người Việt sinh sống, làm ăn khắp Đông Nam Á và xa hơn. Khi người Việt gặp nạn ở nước ngoài, điều họ cần không phải là những tuyên bố đẹp đẽ, mà là một nhà nước đủ bản lĩnh để bảo vệ công dân của mình tới cùng
Theo quý vị, một nước nhỏ như Thái Lan có thực sự lựa chọn được giữa áp lực kinh tế và lương tâm — hay trên bàn cờ này, những người yếu thế luôn là quân cờ đầu tiên bị hy sinh? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

