Australia ký hiệp ước AI của Trump trước thềm Quad: “Tuyên bố San Francisco” và ván cờ chip – khoáng sản
Thủ tướng Anthony Albanese ký vào hiệp ước do Mỹ dẫn đầu nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng chip và khoáng sản thiết yếu cho AI, ngay trước cuộc gặp đầu tiên của ông với Tổng thống Donald Trump bên lề thượng đỉnh Quad ở Manila.

Thủ tướng Australia Anthony Albanese sẽ gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump lần đầu tiên trong nhiệm kỳ — và ông mang theo một chữ ký vừa ráo mực. Australia đã tham gia hiệp ước do Mỹ dẫn đầu nhằm bảo vệ các công nghệ và hạ tầng thiết yếu cho chuỗi cung ứng trí tuệ nhân tạo (AI), ngay trước thềm thượng đỉnh Quad ở thủ đô Manila của Philippines, theo The Guardian.
Hiệp ước — “Tuyên bố San Francisco”, một phần của thỏa thuận quốc tế Pax Silica — được soạn ra để tăng cường hợp tác trước nỗ lực của Trung Quốc trong việc kiểm soát các lĩnh vực phát triển AI. Văn bản cam kết bảo vệ các công nghệ nhạy cảm, bao gồm “hàng hóa, phần mềm, vật liệu, kiến thức, linh kiện và đầu vào dùng để sản xuất chúng, cùng phương tiện sản xuất thiết yếu cho chuỗi cung ứng AI”, cũng như hạ tầng trọng yếu — “cảng biển, bến bãi, giao thông, thông tin liên lạc và mạng lưới logistics, hạ tầng công nghệ thông tin và năng lượng mà hoạt động của chúng phụ thuộc vào, cùng các nền tảng số điều phối chúng”. Ngoài Mỹ, Nhật Bản và Australia, các nước ký tên gồm Anh, Ấn Độ, Israel, Hàn Quốc và Singapore. Các quan chức cho biết thỏa thuận sẽ giúp ông Trump làm việc cùng các đối tác để đặt ra tiêu chuẩn AI, thay vì để người khác dẫn dắt.
Pax Silica — “hòa ước silicon” — là nước cờ cho thấy cuộc đua AI đã rời khỏi phòng thí nghiệm để bước vào bàn cờ địa chính trị: ai kiểm soát được chip, khoáng sản thiết yếu và hạ tầng thì kiểm soát được cả cuộc chơi.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Thượng đỉnh Quad — nhóm bốn nước Mỹ, Australia, Nhật Bản và Ấn Độ — là thượng đỉnh đầu tiên của ông Trump trong cả hai nhiệm kỳ tổng thống, và là lần đầu tiên nhóm họp kể từ năm 2024. Ông Trump tới Manila sau một kết quả bầu cử giữa kỳ nặng nề, rồi sẽ chuẩn bị cho cuộc gặp ba bên lịch sử với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong tuần này. Theo các nguồn tin chính phủ Australia, toàn bộ nỗ lực ngoại giao — bao gồm cả việc ông Albanese dự hội nghị APEC ở Thâm Quyến cuối tuần — là để giữ Mỹ gắn bó với vai trò lãnh đạo toàn cầu và duy trì sự can dự của Washington ở khu vực trong hai năm cuối nhiệm kỳ của ông Trump.
Bà Premesha Saha, chuyên gia cấp cao tại Asia Society, cho biết các cuộc đàm phán Quad sẽ tập trung vào khoáng sản thiết yếu, an ninh hàng hải và an ninh năng lượng. “Với Australia, giữ Mỹ gắn bó với khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương là lợi ích chiến lược cốt lõi, và Quad là một trong số ít khuôn khổ ràng buộc tổng thống vào một chương trình nghị sự khu vực cùng ba đối tác thân cận”, bà nói. Bà Jennifer Parker, chuyên gia tại Viện Lowy, cho rằng chỉ trích việc ông Albanese tham dự mùa hội nghị quốc tế là “thiển cận”: “Quan hệ của chúng ta trong khu vực là thiết yếu cho an ninh trong một thế giới ngày càng hỗn loạn, và an ninh là xương sống của thịnh vượng quốc gia.”
Bên lề các hội nghị, ông Albanese công bố một chương trình kinh tế số ASEAN–Australia mới nhằm hỗ trợ tiêu chuẩn an toàn AI và tiêu chuẩn thương mại số, đồng thời khẳng định con người phải giữ quyền kiểm soát AI — định hình công nghệ “thay vì để nó định hình chúng ta”. Phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh ASEAN–Australia hôm thứ Hai, ông nói khu vực cần “tình bạn, lòng tin lẫn nhau và sự lạc quan để thịnh vượng”, và rằng “trong thời kỳ bất ổn toàn cầu, sự hợp tác chúng ta thể hiện sẽ giúp đương đầu với những thách thức chung”.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Pax Silica — “hòa ước silicon” — là nước cờ cho thấy cuộc đua AI đã rời khỏi phòng thí nghiệm để bước vào bàn cờ địa chính trị: ai kiểm soát được chip, khoáng sản thiết yếu và hạ tầng thì kiểm soát được cả cuộc chơi. Australia đi dây giữa hai bờ: ký với Mỹ để giữ Washington ở lại khu vực, nhưng vẫn phải dè chừng Bắc Kinh — đối tác thương mại lớn nhất của mình.
Với Việt Nam, ván cờ này không đứng ngoài cửa: Việt Nam có đất hiếm, có nhà máy lắp ráp chip, có tham vọng trung tâm dữ liệu — và đang được cả hai phe ve vãn. Câu hỏi không phải là có tham gia hay không, mà là tham gia với vị thế nào: làm mắt xích phụ thuộc, hay làm quân bài mà cả hai bên đều cần. Theo quý vị, giữa Mỹ và Trung Quốc, Việt Nam nên đặt mình ở đâu trên bàn cờ chip này? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


