Mỹ đóng băng bầu trời lần thứ hai kể từ 11/9: hơn 9.000 chuyến bay hủy, 1,5 triệu hành khách mắc kẹt
Một router lắp trong lúc nâng cấp cáp đồng lên cáp quang đã 'ngập' mạng liên lạc của FAA, buộc Mỹ ra lệnh cấm cất cánh toàn quốc — và phơi bày một hệ thống kiểm soát không lưu vẫn dùng màn hình từ thập niên 1980, đĩa mềm và cả phiếu bay giấy.

Thứ Sáu (13/11), lúc 15 giờ 54 phút giờ miền Đông, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) ra lệnh cấm cất cánh toàn quốc — việc mà nước Mỹ chỉ làm đúng một lần kể từ vụ khủng bố 11/9. Hơn 3.500 máy bay đang bay trên trời khi lệnh được ban ra. Lệnh cấm được dỡ sau khoảng 4 tiếng rưỡi — nhưng hỗn loạn mới chỉ bắt đầu.
Hậu quả kéo dài cả cuối tuần. Ngay sau lệnh cấm, 8.500 chuyến bay bị hoãn và 8.000 chuyến bị hủy, theo FlightAware. Thứ Bảy, các hãng hủy thêm hơn 5.900 chuyến và hoãn hơn 7.000 chuyến. Chủ nhật, hơn 8.800 chuyến bị hoãn và 2.400 chuyến bị hủy. Tổng cộng hơn 9.000 chuyến bay bị hủy và khoảng 1,5 triệu hành khách mắc kẹt, theo Al Jazeera. Hành khách bị kẹt trong máy bay trên đường băng; nhiều người ngủ trên sàn sân bay, tuyệt vọng liên lạc với hãng hàng không.
Trên bàn cờ hạ tầng Mỹ, vụ cấm bay này là một nước cờ mà không ai muốn đi: một router nhỏ ở Arkansas đã lật tung cả bầu trời nước Mỹ — không phải vì khủng bố, không phải vì thời tiết, mà vì một lần nâng cấp.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy cho biết hoạt động bình thường có thể chưa khôi phục được cho tới thứ Hai, vì 'máy bay và phi hành đoàn đang ở sai vị trí'. Theo Channel NewsAsia, tới tối Chủ nhật, chỉ còn hơn 55 chuyến bay liên quan tới Mỹ dự kiến hủy trong ngày thứ Hai — một bước ngoặt lớn so với hơn 1.960 chuyến bị hủy trong ngày Chủ nhật. Nguyên nhân, theo ông Duffy, là một router được lắp trong lúc nâng cấp cáp đồng lên cáp quang tại El Dorado, bang Arkansas, đã phát tín hiệu lỗi và 'ngập mạng của chúng ta'. Router này gửi tới 1.000 yêu cầu đăng nhập vào hệ thống của FAA mỗi 4–5 giây, làm quá tải toàn bộ mạng lưới, theo Al Jazeera.
Công việc nâng cấp do nhà thầu quốc phòng L3Harris thực hiện. Ông Duffy không trực tiếp đổ lỗi cho L3Harris, nhưng nói ông muốn rời khỏi công ty này: 'Tôi muốn rời xa L3Harris và chuyển sang một công ty mới, nhưng họ sở hữu mạng lưới.' L3Harris cho biết đã thay 70% cáp đồng của hệ thống bằng cáp quang và đang hỗ trợ điều tra. Công ty này dính líu tới mạng viễn thông của FAA từ năm 2002; tháng 11/2009, một router ở Los Angeles gặp sự cố tương tự, khiến hơn 800 chuyến bay bị hoãn.
Vụ việc phơi bày mức độ xuống cấp của hạ tầng hàng không Mỹ. Một báo cáo tháng 9 của Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ (GAO) cho thấy máy tính mà kiểm soát viên dùng để hiển thị đường bay và cảnh báo hàng không vẫn chạy phần cứng lỗi thời, gồm màn hình từ thập niên 1980 và ổ đĩa mềm. Hàng nghìn radio và thiết bị chuyển mạch cũng dùng công nghệ đã ngừng sản xuất — tới mức phải tìm linh kiện thay thế trên chợ mạng eBay, theo ông Duffy. Hệ thống vẫn dùng phiếu bay giấy để kiểm soát viên phối hợp cất cánh, hạ cánh. FAA đặt mục tiêu thay khoảng 5.170 đoạn cáp đồng có từ thập niên 1960.
Về chính trị, Tổng thống Donald Trump hôm Chủ nhật kêu gọi Quốc hội phê duyệt kinh phí hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu, nói hệ thống hiện tại phần lớn đã 50 tuổi. Ông cũng đổ lỗi cho chính quyền tiền nhiệm: 'Chính quyền Biden là một thảm họa đối với FAA', ông Trump viết, dù Quốc hội do đảng của ông kiểm soát đã hai năm. Ông Duffy kêu gọi Quốc hội cấp 50 tỉ USD để nâng cấp hệ thống, đồng thời bác bỏ lời kêu gọi ông từ chức. Dân biểu Dân chủ Rosa DeLauro đáp lại rằng Quốc hội đã cấp 'những khoản đầu tư mang tính lịch sử và to lớn trong hai năm qua'.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ hạ tầng Mỹ, vụ cấm bay này là một nước cờ mà không ai muốn đi: một router nhỏ ở Arkansas đã lật tung cả bầu trời nước Mỹ — không phải vì khủng bố, không phải vì thời tiết, mà vì một lần nâng cấp. Điều đáng sợ không phải là sự cố, mà là sự thật nó phơi bày: cường quốc công nghệ số một thế giới vẫn điều hành bầu trời bằng màn hình thập niên 1980, đĩa mềm và phiếu giấy, và phải mua linh kiện trên eBay.
Với Việt Nam, câu chuyện này là một tấm gương soi: hàng không Việt đang tăng trưởng nhanh, sân bay Long Thành sắp đi vào hoạt động, lưu lượng bay tăng từng năm — và bài học từ Mỹ là hạ tầng kiểm soát không lưu không thể 'vá từng chút một' mãi được. Một sự cố nhỏ ở một điểm nút có thể biến thành hỗn loạn toàn quốc, và người trả giá cuối cùng là hành khách. Theo quý vị, khi một hệ thống 50 tuổi vẫn đang giữ mạng sống của hàng triệu hành khách mỗi ngày, ai nên chịu trách nhiệm cho lần nâng cấp tiếp theo — nhà thầu, bộ trưởng, hay Quốc hội? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

