IAEA “ngày càng lo ngại” về cơ sở làm giàu uranium mới của Iran ở Isfahan
Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế nói họ không biết vị trí chính xác của nhà máy làm giàu nhiên liệu Isfahan — được Iran công bố chỉ một ngày trước khi Israel bắt đầu không kích các cơ sở hạt nhân tháng 6/2025 — và cũng không biết liệu nơi đó có chứa vật liệu hạt nhân hay không.

Có một nhà máy hạt nhân mà ngay cả cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc cũng không biết nó nằm ở đâu.
Theo BBC, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) vừa cho biết họ “ngày càng lo ngại” về một cơ sở hạt nhân của Iran mà họ không được phép thanh sát. Iran đã thông báo với IAEA về kế hoạch lập nhà máy làm giàu uranium ở thành phố Isfahan chỉ một ngày trước khi Israel bắt đầu tấn công các cơ sở hạt nhân của nước này hồi tháng 6 năm ngoái; Mỹ tham gia các cuộc không kích sau đó trong cùng tháng. IAEA nói họ không biết vị trí chính xác của cơ sở này, cũng không biết liệu nó có chứa vật liệu hạt nhân hay không.
Trên bàn cờ hạt nhân, nước cờ của IAEA lần này không phải là một cáo buộc — mà là một lời thú nhận về sự mù lòa: cơ quan được giao nhiệm vụ canh giữ kho vũ khí hạt nhân của thế giới đang phải nói rằng họ không biết một…
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Kể từ khi cuộc chiến mới nhất bắt đầu, Iran đã hạn chế quyền tiếp cận của các thanh sát viên IAEA, khiến cơ quan này không thể xác minh kho uranium đã làm giàu của Tehran. Thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giới hạn kho uranium ở mức 300 kg và độ tinh khiết ở mức 3,67% — Iran đã vượt cả hai giới hạn, tích lũy ước tính 441 kg uranium làm giàu tới 60% trước các cuộc không kích tháng 6/2025 — gần mức vũ khí.
Khu phức hợp hạt nhân ở Isfahan đã chịu thiệt hại nặng nề trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel, đặc biệt là các phần trên mặt đất; tình trạng các cơ sở ngầm thì chưa rõ. IAEA tin rằng phần lớn uranium làm giàu cao của Iran được lưu trữ ở đó. “Việc cơ quan này thiếu thông tin về vật liệu hạt nhân của Iran và quyền tiếp cận các cơ sở để xác minh là một vấn đề đáng lo ngại nghiêm trọng về phổ biến vũ khí hạt nhân… và cần được khắc phục với sự khẩn cấp tối đa,” IAEA viết trong báo cáo mới nhất.
Iran công bố kế hoạch xây dựng Nhà máy Làm giàu Nhiên liệu Isfahan (IFEP) vào ngày 12/6/2025, ngay sau khi IAEA ra nghị quyết tuyên bố Iran không đáp ứng các nghĩa vụ bảo đảm hạt nhân. Ban đầu Iran đồng ý cho thanh sát viên tới thăm, nhưng chuyến thăm đã bị hủy sau khi Israel phát động các cuộc tấn công vào ngày hôm sau. Đây là lời kêu gọi thứ hai trong vòng một năm — lần trước IAEA nói họ chỉ thanh sát được một số trong 13 cơ sở “không bị ảnh hưởng”, và không thanh sát được cơ sở nào trong 7 cơ sở bị tấn công.
Theo Al Jazeera, báo cáo được IAEA lưu hành giữa các quốc gia thành viên vào thứ Sáu, trong đó cơ quan này kêu gọi Tehran khôi phục quyền tiếp cận cho các thanh sát viên. Tehran nói không thể cho phép thanh sát tiếp tục trong bối cảnh an ninh hiện tại, và Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi thúc giục Iran cân nhắc các biện pháp kỹ thuật hạn chế để các chuyến thăm có thể diễn ra.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nói hôm thứ Hai rằng Iran vẫn cam kết với Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân, nhưng đổ lỗi cho các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã hạn chế hợp tác với IAEA. Iran cũng nói với IAEA trong tháng này rằng thảo luận về việc nối lại thanh sát không thể tiếp tục trong bối cảnh “những đe dọa dai dẳng, rõ ràng và công khai của Tổng thống Mỹ… về việc thực hiện thêm các hành động xâm lược vũ trang”. IAEA đã rút các thanh sát viên vì lý do an toàn, và sau đó Iran thông qua luật đình chỉ hợp tác. Mỹ và Israel nói họ tấn công để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân — điều Tehran luôn phủ nhận.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ hạt nhân, nước cờ của IAEA lần này không phải là một cáo buộc — mà là một lời thú nhận về sự mù lòa: cơ quan được giao nhiệm vụ canh giữ kho vũ khí hạt nhân của thế giới đang phải nói rằng họ không biết một nhà máy làm giàu uranium nằm ở đâu, chứa thứ gì. Khi người gác cổng không còn nhìn thấy bên trong, mọi lời hứa “chỉ phục vụ mục đích hòa bình” đều trở thành lời nói suông — và mọi lời đe dọa tấn công phủ đầu đều có thêm cớ.
Với Việt Nam, ván cờ này chạm thẳng tới ví tiền: mỗi lần căng thẳng quanh chương trình hạt nhân Iran leo thang, eo biển Hormuz — nơi một phần năm dầu khí thế giới đi qua — lại trở thành điểm nóng, và giá xăng dầu trong nước lại nhích lên.
Theo quý vị, khi cơ quan giám sát hạt nhân không biết một nhà máy làm giàu uranium nằm ở đâu — thì nên kiên nhẫn ngoại giao, hay một bên sẽ ra tay trước khi quá muộn? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

