BAE cắt 1.070 việc làm giữa cơn sốt đơn hàng quốc phòng 33 tỉ bảng
BAE Systems cắt 1.070 việc làm tại trụ sở chính và mảng hàng không ở Anh, dù vừa ký 33 tỉ bảng đơn hàng trong năm nay — nỗi lo nằm ở khoảng trống việc làm trước khi máy bay thế hệ mới Tempest vào sản xuất.

Nghịch lý của ngành quốc phòng Anh vừa hiện rõ trong một thông báo: BAE Systems, nhà thầu quốc phòng lớn nhất nước Anh, tuyên bố cắt giảm hơn 1.000 việc làm — ngay trong năm mà công ty này nhận được lượng đơn hàng kỷ lục và nâng dự báo lợi nhuận. Thông báo đã lập tức châm ngòi cho những lời kêu gọi chính phủ đặt thêm đơn hàng với hãng, nếu không muốn mất dần năng lực sản xuất quốc phòng trong nước.
Theo The Guardian, BAE dự kiến cắt 1.070 việc làm tại trụ sở chính và mảng hàng không ở Anh, tương đương khoảng 2% trong tổng số 50.000 nhân viên của hãng tại Anh — trong đó mảng hàng không có khoảng 18.500 người và trụ sở chính ở London có khoảng 1.000 người. Các vị trí bị cắt sẽ được thực hiện thông qua nghỉ hưu tự nguyện, và không bao gồm công nhân trực tiếp trên dây chuyền sản xuất, nhân viên bảo trì máy bay tại các căn cứ của Không quân Hoàng gia Anh (RAF) hay học viên mới vào nghề. Hãng nói mục tiêu là đáp ứng yêu cầu của khách hàng về “tốc độ và hiệu quả cao hơn trong việc đưa các năng lực quan trọng tới tay những người cần chúng”.
Nước cờ của BAE phơi bày nghịch lý quen thuộc của chủ nghĩa tư bản quốc phòng: đơn hàng kỷ lục, tiền về như nước, mà người lao động vẫn là người đầu tiên bị đưa lên bàn cân.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Một nguồn tin thân cận cho biết đợt cắt giảm gắn với sự không chắc chắn xung quanh chương trình máy bay chiến đấu Eurofighter Typhoon, hơn là chuyện tiết kiệm chi phí. Năm ngoái, BAE nhận đơn hàng 20 máy bay Typhoon từ Thổ Nhĩ Kỳ trong một thỏa thuận được Thủ tướng Keir Starmer công bố ngay tại nhà máy, nhưng đơn hàng này được cho là chỉ đủ việc làm trong khoảng hai năm tại các nhà máy ở Lancashire — không đủ để duy trì việc làm cho tới khi bắt đầu sản xuất thế hệ máy bay chiến đấu tiếp theo. BAE sẽ dẫn đầu sản xuất máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu Tempest trong liên minh với Italy và Nhật Bản.
Đợt cắt giảm diễn ra ngay cả khi BAE đang hưởng lợi từ làn sóng tăng chi tiêu quốc phòng kể từ khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022: hãng đã ký 33 tỉ bảng đơn hàng từ đầu năm và nâng dự báo dòng tiền tự do thêm 10%, từ khoảng 2 tỉ bảng lên 3 tỉ bảng.
Bà Sharon Graham, tổng thư ký công đoàn Unite, cảnh báo sẽ không còn ngành sản xuất nào ở Anh “nếu chính phủ không bắt đầu đưa ra các quyết định quan trọng”. Bà yêu cầu chính phủ “công bố ngay lập tức các hợp đồng cho Typhoon do Anh sản xuất và Máy bay Chiến đấu Cộng tác (CCA)”. BAE đã ra mắt mẫu CCA không người lái — mang tên Brontanax — tại triển lãm hàng không Farnborough hồi tháng Bảy. Nghị sĩ đảng Bảo thủ Andrew Snowden, đại diện khu vực Lancashire nơi BAE có hai trung tâm sản xuất hàng không, cũng kêu gọi chính phủ “hành động ngay để hỗ trợ BAE bằng cách đặt hàng Typhoon do Anh sản xuất và CCA, mang lại cho người lao động tay nghề cao và chuỗi cung ứng ở Lancashire một lộ trình rõ ràng”.
Phía Bộ Quốc phòng Anh cho biết chính phủ đang “tăng chi tiêu quốc phòng mạnh nhất kể từ Chiến tranh Lạnh”, với 4 tỉ bảng đầu tư đã được thống nhất kể từ tháng Bảy. Trong đó có hợp đồng gia hạn trị giá 708 triệu bảng để BAE dẫn đầu chương trình Máy bay Chiến đấu Toàn cầu, và hợp đồng 8 tỉ bảng cung cấp 20 máy bay Typhoon cho Thổ Nhĩ Kỳ, giúp duy trì 6.000 việc làm tại hai cơ sở của BAE.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Nước cờ của BAE phơi bày nghịch lý quen thuộc của chủ nghĩa tư bản quốc phòng: đơn hàng kỷ lục, tiền về như nước, mà người lao động vẫn là người đầu tiên bị đưa lên bàn cân. 33 tỉ bảng đơn hàng, dòng tiền tự do tăng từ 2 lên 3 tỉ bảng — vậy mà 1.070 gia đình ở Lancashire vẫn phải nghe tin mất việc. Lý do không phải hết việc, mà vì “không chắc chắn” về chương trình Typhoon: đơn Thổ Nhĩ Kỳ chỉ đủ việc hai năm, còn Tempest thì chưa biết bao giờ vào sản xuất.
Với Việt Nam, đây là lời nhắc về cái giá của việc phụ thuộc vào đơn hàng nước ngoài và chu kỳ vũ khí. Ta đang xây công nghiệp quốc phòng, cũng mơ về hợp đồng lớn và dây chuyền hiện đại — nhưng bài học từ Lancashire là: đơn hàng hôm nay không đảm bảo việc làm ngày mai, nếu không có lộ trình sản phẩm liên tục và chủ quyền công nghệ thật sự. Theo quý vị, khi lợi nhuận kỷ lục mà việc làm vẫn bị cắt — thì ai mới là người thật sự hưởng lợi từ cơn sốt chi tiêu quốc phòng này? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


