Thế giới bước vào “kỷ nguyên điện”: IEA nói 10 năm tới thêm gấp đôi công suất điện
Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế Fatih Birol tuyên bố thế giới đã rời bỏ kỷ nguyên than, dầu và khí — 10 năm qua thêm khoảng 5.000 GW điện, 10 năm tới dự kiến thêm khoảng 12.000 GW, khi xe điện, trung tâm dữ liệu AI và điều hòa bùng nổ.

Thế giới vừa bước sang một kỷ nguyên mới — không phải bằng một tuyên bố chính trị, mà bằng một con số: 12.000 gigawatt điện mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo thế giới sẽ bổ sung trong 10 năm tới, gấp hơn hai lần thập kỷ vừa qua.
Theo The Guardian, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành IEA và là nhà kinh tế năng lượng hàng đầu thế giới, tuyên bố thế giới đã rời bỏ kỷ nguyên than, dầu và khí đốt để bước vào “kỷ nguyên điện”. Trong cuộc phỏng vấn tại hội nghị khí hậu Cop31 của Liên Hợp Quốc ở Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, ông Birol nói: “Một con số đáng kinh ngạc là trong 10 năm qua, thế giới đã bổ sung khoảng 5.000 gigawatt điện. Và chúng tôi kỳ vọng, theo cách tính rất thận trọng, trong 10 năm tới sẽ có khoảng 12.000 gigawatt, gấp hơn hai lần những gì chúng ta đã có trong 10 năm qua.” Chính phủ của 185 quốc gia đang họp tại Antalya, nơi một nghị quyết về việc đưa 35% năng lượng cuối cùng từ điện vào năm 2035 đang được bàn — nếu thành công, đây có thể là một trong những cách quan trọng nhất để khử carbon vào giữa thế kỷ.
Trên bàn cờ năng lượng, “kỷ nguyên điện” không phải là một khẩu hiệu môi trường — mà là một nước cờ kinh tế.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Điện hiện đáp ứng khoảng một phần tư nhu cầu năng lượng, trong khi ba phần tư vẫn do nhiên liệu hóa thạch cung cấp — chủ yếu cho giao thông, sưởi ấm và công nghiệp. Nhưng dòng chảy đang đổi chiều nhanh chóng: ngoài Trung Quốc, doanh số xe điện đã tăng 60% trong chín tháng qua. “Năm năm trước, chỉ 5% tổng số xe bán ra là xe điện. Và năm nay, chúng tôi kỳ vọng khoảng một phần ba tổng số xe bán ra là xe điện, và xe tải điện đang tới,” ông Birol nói.
Ông Birol chỉ ra ba động lực chính: trí tuệ nhân tạo và các trung tâm dữ liệu; điện khí hóa giao thông; và — “quan trọng nhất về khối lượng” — điều hòa không khí. Khi các đợt nắng nóng ngày càng dữ dội và thường xuyên hơn, điều hòa đang bùng nổ: ở Mỹ, khoảng 90% hộ gia đình đã có điều hòa, nhưng ở Ấn Độ tỉ lệ này chưa tới 20%, và ở Nigeria chỉ khoảng 5%. “Với tác động ngày càng tăng của biến đổi khí hậu, và nếu họ có nhiều tiền hơn, người ta sẽ mua điều hòa,” ông Birol nói. Nhu cầu điện toàn cầu đang tăng nhanh gấp ba lần tổng nhu cầu năng lượng — và “không thể ngăn lại được”. “Vấn đề duy nhất là làm sao để điện có giá phải chăng cho người dân.”
Ông Birol cũng đổ lỗi cho khí đốt về giá điện cao ở Anh: “Lý do quan trọng nhất khiến giá điện ở Anh có thể ở mức cao là sự phụ thuộc vào khí đốt nhập khẩu. Giá khí tăng, giá điện cũng tăng, chấm hết. Và giải pháp không phải là nhập thêm khí, mà là xây thêm điện tái tạo trong nước.” Hầu hết các nước ủng hộ mục tiêu điện khí hóa, ông Birol cho biết. Tuy nhiên, một số chính phủ — trong đó có Ả Rập Xê Út và Nga — được cho là phản đối nghị quyết, và vì các quyết định cần sự đồng thuận nên một số ít quốc gia có thể chặn phần còn lại. Nhưng dù nghị quyết có được thông qua hay không, ông Birol nói tiến triển “đáng kinh ngạc” vẫn sẽ tiếp tục.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ năng lượng, “kỷ nguyên điện” không phải là một khẩu hiệu môi trường — mà là một nước cờ kinh tế. Khi 12.000 GW điện mới sắp được bổ sung, câu hỏi không còn là “có chuyển sang điện hay không”, mà là “ai làm chủ được dòng điện đó”. Quốc gia nào tự sản xuất được điện của mình thì không còn phải xin xỏ ai về dầu khí, không còn phải run rẩy mỗi khi giá dầu nhảy múa vì chiến tranh. Điện khí hóa là an ninh năng lượng, là sức cạnh tranh, và là khí hậu — ba nước cờ trong một.
Với Việt Nam, ván cờ này đang diễn ra ngay trước mắt: xe điện đã chạy đầy đường phố Sài Gòn và Hà Nội, các trung tâm dữ liệu đang mọc lên để phục vụ AI, và mỗi mùa hè nắng nóng kỷ lục lại khiến nhu cầu điều hòa tăng vọt. Câu hỏi cho Việt Nam không phải là có tham gia “kỷ nguyên điện” hay không — mà là điện đó lấy từ đâu, giá bao nhiêu, và ai làm chủ được nguồn điện ấy. Khi giá điện tăng một đồng, mỗi gia đình Việt cảm nhận ngay trong hóa đơn cuối tháng.
Theo quý vị, khi thế giới đã bước vào “kỷ nguyên điện” — Việt Nam nên đặt cược vào nguồn điện nào để vừa rẻ, vừa chủ động, vừa không phụ thuộc vào ai? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


