ASEAN – Trung Quốc đẩy mạnh hợp tác số và AI, nhưng Bộ quy tắc Biển Đông vẫn chưa xong
Thủ tướng Singapore Lawrence Wong kêu gọi hai bên xây 'cây cầu kinh tế' bằng hợp tác số và trí tuệ nhân tạo tại Thượng đỉnh ASEAN – Trung Quốc lần thứ 29 — trong khi đàm phán Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông vẫn bế tắc dù đã thống nhất khoảng 80% dự thảo.

Hợp tác thực chất giữa Trung Quốc và ASEAN trong các lĩnh vực mới, đặc biệt là lĩnh vực số, có thể mở ra những cơ hội mới cho cả hai bên — đó là thông điệp của Thủ tướng Singapore Lawrence Wong tại Thượng đỉnh ASEAN – Trung Quốc lần thứ 29 ở Manila hôm thứ Hai (16/11), trong đó có việc phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) một cách có trách nhiệm.
'Trung Quốc là một trong những nước tiên tiến nhất về số hóa trên thế giới, và cũng là đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN', ông Wong nói. Do đó, tiềm năng làm sâu sắc thêm kết nối số là rất lớn, nhất là sau khi Hiệp định khung về Kinh tế số khu vực được ký kết. Ông Wong, đồng thời là Bộ trưởng Tài chính Singapore, hoan nghênh đề xuất của Trung Quốc lấy năm 2027 làm Năm Hợp tác AI ASEAN – Trung Quốc. Trung Quốc tham dự thượng đỉnh với đại diện là Thủ tướng Lý Cường.
Trên bàn cờ Đông Nam Á, thượng đỉnh Manila cho thấy cả hai mặt của một nước đi: mặt sáng là kinh tế số và AI, nơi ASEAN và Trung Quốc có thể cùng thắng; mặt tối là Biển Đông, nơi 80% đã thống nhất nhưng 20% còn lại —…
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Ông Wong nói ASEAN và Trung Quốc phải xây dựng các cây cầu kinh tế, đề cao cởi mở và hội nhập thay vì phân mảnh và đối đầu, viện dẫn Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc 3.0 — có hiệu lực vào tháng tới — làm ví dụ. Việc tự do hóa Hiệp định Vận tải Hàng không ASEAN – Trung Quốc sẽ thúc đẩy kết nối và dòng chảy hàng hóa, con người. Ông cũng nhấn mạnh hai bên phải giữ khu vực hòa bình, ổn định, và mong sớm ký kết một Bộ quy tắc ứng xử 'hiệu quả và thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982'.
Nhưng đúng lúc ông Wong nói về Bộ quy tắc, đàm phán tại Manila lại kết thúc mà không có thỏa thuận: ASEAN và Trung Quốc không thể kết thúc đàm phán về bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông dù đã thống nhất sơ bộ khoảng 80% dự thảo, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro cho biết. 'Vẫn chưa có kết luận', bà Lazaro nói, đồng thời cho biết một số vấn đề then chốt vẫn chưa được giải quyết — trong đó có việc bộ quy tắc có mang tính ràng buộc pháp lý hay không.
ASEAN và Bắc Kinh đã đàm phán về bộ quy tắc này hơn hai thập kỷ. Philippines, nước chủ tịch luân phiên của hiệp hội 11 thành viên, cam kết đẩy nhanh tiến trình và đạt thỏa thuận trước cuối năm nay; bà Lazaro vẫn hy vọng bộ quy tắc có thể được ký kết dưới thời Singapore làm chủ tịch vào năm tới. Các nước Đông Nam Á muốn bộ quy tắc phản ánh luật pháp quốc tế, trong khi Bắc Kinh khẳng định các hành động của mình là hợp pháp. Tòa trọng tài quốc tế năm 2016 đã phán quyết các yêu sách bao trùm của Trung Quốc không có cơ sở theo luật pháp quốc tế — phán quyết mà Bắc Kinh bác bỏ. Trung Quốc tuyên bố chủ quyền với hầu hết Biển Đông, chồng lấn lên vùng đặc quyền kinh tế của Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines và Việt Nam.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ Đông Nam Á, thượng đỉnh Manila cho thấy cả hai mặt của một nước đi: mặt sáng là kinh tế số và AI, nơi ASEAN và Trung Quốc có thể cùng thắng; mặt tối là Biển Đông, nơi 80% đã thống nhất nhưng 20% còn lại — câu hỏi 'có ràng buộc pháp lý hay không' — lại là phần quan trọng nhất. Một bộ quy tắc không ràng buộc cũng giống như một hiệp ước không có răng: đẹp trên giấy, vô dụng trên biển.
Với Việt Nam, đây là ván cờ của chính chúng ta: vùng biển của Việt Nam chồng lấn trực tiếp với yêu sách của Trung Quốc, Việt Nam hưởng lợi lớn từ Hiệp định khung Kinh tế số ASEAN và đang đặt cược mạnh vào AI để nâng cao năng suất. Chúng ta muốn cả hai: vừa hợp tác số để kinh tế tăng trưởng, vừa có một bộ quy tắc ràng buộc để ngư dân ra khơi không phải đối mặt với vòi rồng. Theo quý vị, khi 80% đã xong mà 20% cuối cùng cứ kẹt mãi, ASEAN nên chờ thêm một năm nữa — hay đã đến lúc chấp nhận một bộ quy tắc 'không hoàn hảo nhưng có răng' còn hơn là không có gì? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


