Chuối đắt đỏ vì El Niño: nông dân Mỹ Latinh kêu cứu, giá siêu thị Anh gần 40 năm không đổi
Sản lượng chuối sụt mạnh vì thời tiết cực đoan trong đợt siêu El Niño, nông dân Mỹ Latinh đòi giá mua công bằng. Trong khi đó, giá chuối ở siêu thị Anh gần như không đổi suốt bốn thập kỷ dù chi phí sản xuất leo thang.

Một nải chuối trong siêu thị Anh có giá gần như không đổi suốt 40 năm. Nhưng ở phía bên kia Đại Tây Dương, người trồng ra nải chuối ấy đang mất mùa, mất thu nhập — và giờ họ lên tiếng đòi một cái giá công bằng hơn.
Các nhà sản xuất chuối ở Mỹ Latinh đang kêu gọi được trả giá tốt hơn để đối phó với tác động của khủng hoảng khí hậu, khi sản lượng sụt giảm mạnh vì thời tiết cực đoan trong đợt siêu El Niño năm nay. Gió mạnh ở một số vùng của Colombia — một trong những nhà cung cấp lớn nhất cho thị trường Anh, nơi một số vùng được dự báo hạn hán trong năm nay — cùng mưa lớn ở Peru và Ecuador đã ảnh hưởng tới sản xuất, theo tổ chức thương mại đạo đức Fairtrade Foundation. Ở Cộng hòa Dominica, nông dân dự kiến đối mặt hạn hán, với dự báo khô và nóng hơn bình thường. Nghiên cứu của Fairtrade cho thấy trong chu kỳ El Niño trước, năng suất của nông dân và công nhân giảm 13% ở Cộng hòa Dominica, 22% ở Ecuador và 6% ở Peru so với năm trước. Đợt El Niño năm 1983 — một trong những đợt mạnh nhất từng ghi nhận — đã ảnh hưởng 15% tổng diện tích trồng chuối của Ecuador, khiến xuất khẩu giảm 36%. Bằng chứng đáng lo ngại đang chồng chất: xuất khẩu từ vùng Caribbean của Colombia giảm 32% xuống còn 122 triệu USD trong khoảng tháng 7 đến tháng 9 năm nay, theo Hiệp hội Người trồng chuối Magdalena và La Guajira, được tạp chí thương mại Fruitnet dẫn lại. Riêng tháng 9, lượng hàng xuất đi giảm 42% so với cùng kỳ năm ngoái, thu nhập gần như giảm một nửa, còn 40 triệu USD từ mức 70 triệu USD. Hiệp hội cho biết, trước những rủi ro đe dọa tính liên tục của sản xuất chuối, họ kêu gọi các thị trường quốc tế tạo điều kiện thương mại công nhận chi phí sản xuất thực tế và góp phần vào tính bền vững của ngành. Tổ chức này nói rằng tổn thất năng suất do khí hậu và thu nhập xuất khẩu sụt giảm, trầm trọng hơn bởi vấn đề tiền tệ, đang làm suy yếu tính bền vững kinh tế của ngành.
Câu chuyện nải chuối là câu chuyện của cả chuỗi cung ứng toàn cầu — và Việt Nam không đứng ngoài.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Người lao động cảm nhận rõ sự thay đổi. Ever Antonio Flores Muños, công nhân tại nhà sản xuất chuối Agrosiete ở Colombia, nói với Fairtrade: trong 10 năm qua khí hậu đã thay đổi rất nhiều, trời ngày càng nóng, dữ dội; lũ lụt và gió mạnh gây thiệt hại, mọi thứ gặp rủi ro lớn, và tiền lương sẽ giảm. Fairtrade kêu gọi ban hành luật ở Anh để xử lý các hành vi thương mại không công bằng, như trả tiền thấp hoặc trả chậm cho nông dân và các hợp đồng đẩy rủi ro xuống chuỗi cung ứng. Trong khi chuối ngày càng khó trồng và đắt đỏ hơn, giá bán trong siêu thị gần như không đổi suốt gần 40 năm bất chấp chi phí phân bón, nhiên liệu và lao động tăng lên. Caoimhe Buckley, giám đốc phụ trách đối ngoại của nhà cung cấp lớn Fyffes, nói giá chuối trong siêu thị cần phản ánh chi phí sản xuất thực sự và bền vững. Nghiên cứu của Viện Thương mại Đạo đức cho thấy giá trả cho nhà cung cấp trong năm 2026 thậm chí không đủ bù chi phí sản xuất cơ bản đối với 66,7% số nhà cung cấp. Nghiên cứu cho Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ công bố năm 2020 cảnh báo diện tích đất phù hợp trồng chuối có thể thu hẹp trung bình 61% trên khắp Mỹ Latinh và Caribbean vào năm 2050.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Câu chuyện nải chuối là câu chuyện của cả chuỗi cung ứng toàn cầu — và Việt Nam không đứng ngoài. Nông dân trồng chuối, trồng cà phê hay trồng lúa ở Việt Nam đều đang đối mặt cùng một nghịch lý: thời tiết cực đoan làm chi phí tăng vọt, nhưng giá bán thì bị ghìm chặt bởi những người mua ở đầu chuỗi. Khi một siêu thị giữ giá chuối không đổi 40 năm, có người đang trả giá cho sự ổn định ấy — và đó là người nông dân ở đầu kia thế giới. Nước cờ ở đây không nằm ở việc kêu gọi lòng thương, mà ở luật chơi công bằng: giá mua phải đủ bù chi phí sản xuất thực, hợp đồng không được đẩy hết rủi ro cho người yếu thế nhất. Với người tiêu dùng Việt, bài học cũng rất gần: mỗi lần chúng ta đòi trái cây rẻ hơn nữa, hãy nhớ rằng đằng sau quả chuối vài nghìn đồng là cả một nông dân đang gồng mình giữa El Niño.
Theo quý vị, giá rẻ cho người tiêu dùng và giá công bằng cho nông dân — trên bàn cờ này, có nước đi nào vẹn cả đôi đường? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


