TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Châu Á

COP31 bước vào giờ chót mà vẫn chưa có thỏa thuận: bản dự thảo “xóa sổ” nhiên liệu hóa thạch

Hội nghị khí hậu COP31 của Liên Hợp Quốc bước vào giai đoạn cuối ở Antalya mà vẫn chưa có thỏa thuận nào trong tầm tay — sau khi bản dự thảo mới nhất bất ngờ lược bỏ mọi nhắc tới dầu, khí đốt và than đá.

Minh họa: các nhà đàm phán khí hậu tại Antalya, đất nứt nẻ vì hạn hán, làng mạc ngập lụt, tua-bin gió và pin mặt trời
COP31 bước vào giờ chót mà vẫn chưa có thỏa thuận: bản dự thảo “xóa sổ” nhiên liệu hóa thạch Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Hội nghị khí hậu COP31 của Liên Hợp Quốc bước vào giai đoạn quyết định hôm thứ Sáu (20/11) tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ — nhưng các nước vẫn chia rẽ sâu sắc về bản dự thảo thỏa thuận không hề nhắc tới nhiên liệu hóa thạch, đe dọa kéo dài đàm phán sang cuối tuần. Các nhà đàm phán từ gần 200 quốc gia đang gấp rút thu hẹp bất đồng sau hai tuần họp, theo CNA.

Điểm gây tranh cãi nhất: bản dự thảo đầu tuần còn kêu gọi đẩy nhanh lộ trình loại bỏ nhiên liệu hóa thạch, nhưng phiên bản mới do đồng chủ nhà Úc công bố hôm thứ Năm đã lược bỏ hoàn toàn mọi nhắc tới dầu, khí đốt và than đá. Bộ trưởng Chuyển đổi Sinh thái Pháp Monique Barbut gọi sự vắng mặt này là một “vết đen”. Bộ trưởng Khí hậu Úc Chris Bowen, người điều hành đàm phán COP31, nói: “Chúng tôi sẽ tiếp tục tham vấn và đàm phán cho tới khi rõ ràng là chúng tôi đã có đồng thuận.”

Ván cờ khí hậu ở Antalya cho thấy nghịch lý đau đớn của ngoại giao toàn cầu: gần 200 nước ngồi lại vì hành tinh đang nóng lên, nhưng chỉ cần vài nước sản xuất dầu phản đối là chữ “nhiên liệu hóa thạch” cũng bị xóa khỏi…

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Đây không phải lần đầu nhiên liệu hóa thạch bị “xóa” khỏi văn bản khí hậu. Tại COP28 ở Dubai năm 2023, các nước đã đồng ý “chuyển đổi khỏi” nhiên liệu hóa thạch nhưng không đặt mục tiêu hay thời hạn cụ thể, và các nước sản xuất dầu quyết liệt chống đưa vấn đề này trở lại bàn đàm phán. Hội nghị năm ngoái ở Brazil cũng kết thúc mà không nhắc tới nhiên liệu hóa thạch, khiến nhiều nước phải tự theo đuổi nỗ lực thoát khỏi than, dầu và khí bên ngoài quy trình Liên Hợp Quốc.

Các cuộc đàm phán diễn ra giữa hàng loạt lời nhắc nhở khắc nghiệt về tính cấp bách của hành động khí hậu: nắng nóng ở châu Âu, lũ lụt tàn phá ở Nepal và El Niño mạnh kỷ lục đang gây thêm hỗn loạn khắp thế giới. Chiến tranh Iran và cú sốc giá dầu càng làm phức tạp thêm đàm phán, khoét sâu chia rẽ về an ninh năng lượng và tương lai nhiên liệu hóa thạch. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ đã khởi xướng Cam kết AI Antalya tự nguyện, nhằm giảm tác động môi trường của trí tuệ nhân tạo đồng thời khai thác AI cho giải pháp khí hậu — dù vẫn còn câu hỏi liệu lợi ích của AI có vượt được gánh nặng năng lượng mà nó đặt lên hệ thống hay không.

Trong lúc các nhà đàm phán tranh cãi về từng chữ trong dự thảo, những người chịu hậu quả trực tiếp của biến đổi khí hậu đang chờ đợi trong tuyệt vọng. BBC kể câu chuyện ở vùng Karamoja, miền bắc Uganda, nơi nông dân Elijah Lobur và gia đình giờ chỉ ăn một bữa mỗi ngày sau đợt hạn hán từ tháng Tư làm thất bại hơn 90% mùa màng. Ở Malawi, Mathews Nkhambala đã mất mùa cao lương 15 bao và một phần đất canh tác vì lũ lụt, con cái ông hoảng loạn tới mức bỏ học nhiều tháng. Chính phủ các nước này đang xin hỗ trợ để thích ứng, nhưng 23 nước châu Phi vẫn chưa nộp Kế hoạch Thích ứng Quốc gia cho cơ quan khí hậu Liên Hợp Quốc. Trong khi đó, châu Âu cho rằng nên dùng khoản tiền đã cam kết thay vì hứa thêm.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Ván cờ khí hậu ở Antalya cho thấy nghịch lý đau đớn của ngoại giao toàn cầu: gần 200 nước ngồi lại vì hành tinh đang nóng lên, nhưng chỉ cần vài nước sản xuất dầu phản đối là chữ “nhiên liệu hóa thạch” cũng bị xóa khỏi dự thảo. Nước giàu tranh cãi về tiền đã cam kết, nước nghèo chờ kế hoạch thích ứng, còn nông dân Uganda và Malawi đã mất mùa. Bản dự thảo không dám gọi tên thủ phạm thì còn giá trị gì?

Với Việt Nam, COP31 không phải chuyện của riêng châu Phi. Việt Nam là một trong những nước dễ tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu: đồng bằng sông Cửu Long đối mặt nước biển dâng, miền Trung hứng bão lũ. Khi giá dầu biến động vì chiến tranh Iran, ví tiền người Việt chịu tác động trực tiếp: giá điện, giá xăng, giá lúa gạo và thủy sản xuất khẩu. Việt Nam cam kết net-zero vào năm 2050 — nhưng cam kết đó chỉ có ý nghĩa nếu COP31 thực sự ra được thỏa thuận, thay vì bản dự thảo “sạch” tới mức không nhắc tới than, dầu, khí. Theo quý vị, COP31 sẽ kịp đạt thỏa thuận vào giờ chót — hay lại kết thúc như năm ngoái, với văn bản đẹp mà không ai phải làm gì? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.