TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Châu Á

Thượng đỉnh ASEAN–APEC: Trump, Putin, Tập gặp nhau giữa ván cờ thương mại, AI và hạt nhân

Các nhà lãnh đạo thế giới đổ về châu Á trong những ngày tới: thượng đỉnh ASEAN khai mạc Chủ nhật 15/11 tại Manila, rồi APEC ở Thâm Quyến — với thương mại, trí tuệ nhân tạo và giải trừ hạt nhân cùng nằm trên bàn.

Minh họa: Tổng thống Mỹ Donald Trump, đường chân trời Manila và Thâm Quyến, cờ các nước ASEAN
Thượng đỉnh ASEAN–APEC: Trump, Putin, Tập gặp nhau giữa ván cờ thương mại, AI và hạt nhân. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Các nhà lãnh đạo toàn cầu sắp đổ về châu Á cho một loạt cuộc gặp cấp cao mà mọi quân bài lớn đều nằm trên bàn: thương mại, trí tuệ nhân tạo, và có thể cả giải trừ hạt nhân. Thượng đỉnh ASEAN — hội nghị lãnh đạo cuối cùng trong năm của khối 11 nước — khai mạc vào Chủ nhật (15/11) tại Manila, Sau đó, tâm điểm chuyển lên phía bắc, tới hội nghị Hợp tác Kinh tế châu Á–Thái Bình Dương (APEC) ở Thâm Quyến.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi sẽ dự thượng đỉnh ASEAN, Tổng thống Nga Vladimir Putin được chờ đợi là nhân vật trung tâm tại APEC, còn Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Canada Mark Carney sẽ dự cả hai hội nghị. Chương trình cho cuộc gặp ba bên được đề xuất giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, ông Trump và ông Putin vẫn còn là ẩn số.

Trên bàn cờ châu Á tuần này, điều đáng đọc vị không phải là ai bắt tay ai, mà là ai còn giữ được quân bài của mình.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Ông Putin muốn bàn về Ukraine, trong khi tuần này ông Trump gợi ý trọng tâm sẽ là giải trừ hạt nhân và chấm dứt cuộc chiến đang chững lại của ông ở Iran. Các nhà phân tích nói với AFP rằng nên giữ kỳ vọng ở mức tối thiểu. “Phần lớn nội dung thực chất sẽ nằm ở tính biểu tượng”, Ryan Hass thuộc Viện Brookings nói. Ông cho rằng ông Tập và ông Putin sẽ dành cho ông Trump “một sự lắng nghe tôn trọng” về kiểm soát vũ khí, nhưng có lẽ chỉ “đồng ý về các nguyên tắc chung mà không cam kết hành động tiếp theo”.

Trí tuệ nhân tạo sẽ là chủ đề nóng tại APEC, sau khi ông Tập và ông Trump nhất trí hồi tháng 9 lập một “kênh liên lạc” về các sự cố AI. Tuy vậy, vụ bê bối gián điệp bao quanh CEO Nvidia Jensen Huang — người từng được kỳ vọng tháp tùng ông Trump tới APEC — có nguy cơ phủ bóng lên các cuộc thảo luận về AI, khi các quan chức Mỹ cáo buộc ông quan hệ với một phụ nữ mà họ cho là làm việc cho Bắc Kinh.

Tại Manila, năm Philippines làm chủ tịch ASEAN có vẻ sẽ khép lại mà không hoàn thành một trong những mục tiêu hàng đầu: ký Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) với Trung Quốc. Tranh chấp trên vùng biển này đã phủ bóng lên các sự kiện của khối suốt cả năm. Ông Tang cho rằng bộ quy tắc có thể đã hết thời: “Nếu COC được ký cách đây 10 năm, 15 năm, nó mới có ý nghĩa. COC ngày nay, tôi nghĩ, đã mất mục đích… vì tình hình thực địa đã thay đổi”, và ông nhắc tới việc quân sự hóa các đảo của cả Trung Quốc và Việt Nam.

Thương mại sẽ là chủ đề lớn tại cả ASEAN và APEC, nhưng triển vọng thúc đẩy các khuôn khổ thương mại tự do khu vực vẫn phức tạp vì căng thẳng Mỹ–Trung và cuộc chiến thuế quan của ông Trump. Lệnh tạm dừng trong cuộc chiến thương mại Mỹ–Trung đã được gia hạn tới ngày 10/1 trong chuyến thăm Nhà Trắng của ông Tập hồi tháng 9, nhưng ma sát vẫn còn quanh mức xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc.Chưa có thay đổi lớn nào về chính sách thương mại của Mỹ được kỳ vọng trong lúc này: các cơ chế thuế quan “nằm trong tay tổng thống và nhánh hành pháp chứ không phải Quốc hội… muốn đảo ngược chúng cần luật mà tổng thống có thể phủ quyết”, nhà kinh tế Harry Murphy Cruise của Oxford Economics cảnh báo.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ châu Á tuần này, điều đáng đọc vị không phải là ai bắt tay ai, mà là ai còn giữ được quân bài của mình. Ông Trump tới Manila và Thâm Quyến với một thất bại giữa kỳ sau lưng, nhưng như chuyên gia ISEAS nói thẳng: ông vẫn còn hai năm, và hai năm của một tổng thống Mỹ là đủ để lật cả bàn cờ thương mại. Bắc Kinh mang tới bàn đàm phán đất hiếm và AI, Moskva mang Ukraine, còn ASEAN mang một bộ quy tắc Biển Đông đã đàm phán hơn hai thập kỷ mà vẫn chưa ký được.

Với Việt Nam, ván cờ này chạm thẳng vào ví tiền và an ninh cùng lúc. Việt Nam là thành viên ASEAN, xuất khẩu của ta đi qua chính những tuyến thương mại mà thuế quan Mỹ–Trung đang bóp nghẹt, và Biển Đông thì ngay trước cửa nhà. Một COC không ký được là lời nhắc rằng luật chơi trên biển vẫn chưa có, và cái giá vẫn do ngư dân và doanh nghiệp Việt gánh.

Theo quý vị, giữa lúc các siêu cường mặc cả về AI, đất hiếm và hạt nhân, ASEAN — trong đó có Việt Nam — nên đánh quân bài nào trước: đoàn kết lại để mặc cả chung, hay mỗi nước tự lo thân mình? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.