TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Châu Á

'Thủ phủ khoai tây' của Trung Quốc đổi nghề: nông dân bán đất làm trung tâm dữ liệu AI

Ulanqab, 'thủ phủ khoai tây' của Trung Quốc với sản lượng gần 4 triệu tấn mỗi năm, đã ký 109 dự án trung tâm tính toán — và điện toán AI nay chiếm hơn 90% công suất tính toán của thành phố, trong khi câu hỏi về nước sạch vẫn chưa có lời đáp.

Minh họa: nông dân với xe khoai tây trước trung tâm dữ liệu và tua-bin gió ở Nội Mông
'Thủ phủ khoai tây' của Trung Quốc đổi nghề: nông dân bán đất làm trung tâm dữ liệu AI. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Trên những cánh đồng khoai tây khô cằn của Nội Mông, một vụ mùa mới đang mọc lên — không phải khoai tây, mà là những trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo. Người nông dân 64 tuổi Trương Chí Dũng đã trồng khoai cả đời, nhưng giờ đây, mảnh đất của ông đang nuôi một thứ cây trồng khác: sức mạnh tính toán của Trung Quốc.

Theo Channel NewsAsia, thành phố Ulanqab ở khu vực Nội Mông — được mệnh danh là “thủ phủ khoai tây” của đất nước — đang nổi lên như một trung tâm lớn của sức mạnh tính toán phục vụ tham vọng trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc. Ulanqab từ lâu đã là vùng nông nghiệp lớn, với sản lượng khoai tây hàng năm gần 4 triệu tấn, chiếm gần 5% tổng sản lượng của cả nước, theo tờ People’s Daily năm 2023.

Khoai tây đổi lấy máy chủ — đó là hình ảnh thu nhỏ của ván cờ AI toàn cầu, nơi đất nông nghiệp, điện gió và nước ngầm đều trở thành quân bài.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Giờ đây, một ngành công nghiệp rất khác đang bén rễ. Hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã đưa tin hồi tháng 10 rằng Ulanqab đã ký 109 dự án trung tâm tính toán. Tính tới tháng 8, điện toán phục vụ AI chiếm hơn 90% tổng công suất tính toán của thành phố.

Sự chuyển đổi bắt đầu khoảng hai năm trước với nông dân Trương Chí Dũng, 64 tuổi, ở làng Thắng Gia Doanh. Ông nhận hơn 200.000 nhân dân tệ (khoảng 30.000 USD) khi nhường khoảng 0,7 ha trong tổng số hơn 1,3 ha đất để xây trung tâm dữ liệu. Giờ ông chỉ còn trồng khoai trên một mẫu đất — khoảng 670 m² — và cho thuê phần lớn diện tích còn lại. Dù khoản bồi thường đủ để ông nghỉ làm, ông vẫn không có ý định dừng lại: “Miễn là tôi còn làm được, tôi sẽ tiếp tục làm,” ông nói.

Ngày 16/10, Chủ tịch Tập Cận Bình đã tới thăm Khu Phát triển Công nghệ cao Chahar của thành phố — trung tâm dữ liệu lớn, nơi đặt cơ sở của các tập đoàn công nghệ gồm Huawei, Alibaba và Apple. Ông được nghe báo cáo về phát triển hạ tầng tính toán xanh và kêu gọi phối hợp chặt chẽ hơn giữa điện toán, điện năng và tài nguyên nước, theo truyền thông nhà nước.

Sự vươn lên của Ulanqab được thúc đẩy bởi chính sách quốc gia, địa lý và khí hậu. Thành phố là một phần trong chiến lược “Dữ liệu miền Đông, Tính toán miền Tây” của Trung Quốc — chuyển khối lượng tính toán từ miền đông sang miền tây, nơi có nhiều đất và năng lượng hơn. Cách Bắc Kinh khoảng 350 km, Ulanqab có nguồn gió và năng lượng mặt trời dồi dào để cấp điện tái tạo, và khí hậu mát mẻ giúp làm mát máy chủ bằng không khí ngoài trời.

Nhưng sự mở rộng nhanh chóng cũng đặt ra câu hỏi về nước — ở một vùng vốn hay hạn hán: tháng 6/2011, hạn hán đã ảnh hưởng hơn 23.000 km² ở Ulanqab. Các doanh nghiệp dữ liệu lớn đã dùng 1,54 triệu m³ nước trong năm 2025 — chỉ tương đương 0,33% tổng lượng nước của thành phố. Tại trung tâm dữ liệu của UCloud, khí hậu cho phép dùng làm mát tự nhiên trong khoảng 8–10 tháng mỗi năm, giúp giảm tiêu thụ nước khoảng 92% so với phương pháp truyền thống.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Khoai tây đổi lấy máy chủ — đó là hình ảnh thu nhỏ của ván cờ AI toàn cầu, nơi đất nông nghiệp, điện gió và nước ngầm đều trở thành quân bài. Trung Quốc đang chơi một nước cờ dài: đưa sức mạnh tính toán về miền Tây, nơi đất rẻ, trời mát, gió nhiều — và biến cả một “thủ phủ khoai tây” thành thủ phủ của tương lai. Nhưng ván cờ này có một điểm yếu chí mạng: nước. Khi các máy chủ AI ngày càng khát nước làm mát, câu hỏi không còn là “xây được bao nhiêu trung tâm dữ liệu”, mà là “vùng đất khô cằn này chịu đựng được tới đâu”.

Với người Việt, câu chuyện Ulanqab là tấm gương soi thẳng vào chính chúng ta. Việt Nam cũng đang chạy đua thu hút trung tâm dữ liệu. Nhưng bài học từ Nội Mông rất rõ: một trung tâm dữ liệu không chỉ cần đất và điện, mà còn cần nước, cần hạ tầng, và cần cả những người nông dân sẵn sàng đánh đổi ruộng vườn của mình. Nếu Việt Nam muốn ngồi vào bàn cờ AI, thì phải tính trước bài toán nước và điện — trước khi những cánh đồng của chính mình cũng phải đổi nghề.

Theo quý vị, khi một “thủ phủ khoai tây” cũng có thể biến thành thủ phủ AI, liệu Việt Nam có nên chạy theo cuộc đua trung tâm dữ liệu bằng mọi giá — hay nên tính kỹ xem ví tiền và nguồn nước của mình chịu được tới đâu?

Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.