TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Châu Á

Okinawa đòi xem xét lại hiệp định SOFA sau vụ lính thủy Mỹ bị truy tố tội giết người

Thống đốc Genta Koja tuyên bố sẽ yêu cầu xem xét toàn diện hiệp định Status of Forces năm 1960, sau khi một lính thủy đánh bộ Mỹ bị truy tố vì nghi giết một phụ nữ Nhật 39 tuổi tại khách sạn ở Okinawa.

Okinawa lại nổi giận — và lần này, cơn giận nhắm thẳng vào một hiệp định đã 66 năm tuổi. Thống đốc Genta Koja hôm thứ Hai (9/11) tuyên bố sẽ yêu cầu xem xét lại hiệp định được cho là trao cho quân đội Mỹ quyền ưu đãi tại Nhật Bản, sau vụ một lính thủy đánh bộ Mỹ bị cáo buộc sát hại một phụ nữ Nhật. Các công tố viên đã truy tố người lính này hồi tháng trước với cáo buộc giết một phụ nữ 39 tuổi tại một khách sạn ở Okinawa — vụ án gây phẫn nộ và thổi bùng lại tranh cãi về sự hiện diện quân sự của Mỹ trên hòn đảo phía nam này.

Mỹ hiện có khoảng 54.000 quân nhân đóng tại Nhật Bản, phần lớn ở Okinawa, và các vụ phạm tội của binh sĩ Mỹ từ lâu đã là cái gai trong quan hệ giữa hai đồng minh an ninh thân thiết. “Tôi sẽ kêu gọi xem xét toàn diện hiệp định SOFA,” Thống đốc Koja nói, nhắc tới Hiệp định về Tình trạng Lực lượng Nhật–Mỹ ký năm 1960, mà các nhà phê bình cho là đã khiến các căn cứ Mỹ gần như nằm ngoài lãnh thổ và miễn nhiễm với luật pháp Nhật Bản. Theo hiệp định này, giới chức quân sự Mỹ có quyền ưu tiên điều tra và trừng phạt binh sĩ Mỹ tại Nhật khi họ đang làm nhiệm vụ. Các nhà phê bình nói thỏa thuận này đôi khi đã ngăn cản các công tố viên Nhật truy tố, trong khi tính chất ngoài lãnh thổ của các căn cứ cũng khiến giới chức Nhật khó điều tra nghi vấn ô nhiễm đất xung quanh căn cứ.

Trên bàn cờ đồng minh Mỹ–Nhật, Okinawa luôn là quân bài đau nhất.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

“Sau mỗi vụ việc hay tai nạn liên quan tới quân nhân Mỹ hoặc nhân viên dân sự, Okinawa đã nhiều lần phản đối mạnh mẽ với quân đội Mỹ và chính phủ hai nước,” ông Koja nói trong cuộc họp báo ở Tokyo hôm thứ Hai. Vụ giết người bị cáo buộc “là một tội ác cực kỳ tàn ác, gây lo lắng lớn cho người dân Okinawa”, ông nói. Các nghị sĩ Okinawa đã thông qua một nghị quyết hồi tháng trước kêu gọi sửa đổi hiệp định, sẽ sớm được gửi tới Đại sứ quán Mỹ. Ông Koja cho biết việc xem xét lại hiệp định nên bao gồm việc Mỹ nhanh chóng tuân thủ yêu cầu của phía Nhật về bàn giao nghi phạm đang bị giam giữ trước khi truy tố, cũng như áp dụng luật pháp Nhật — chẳng hạn luật hàng không — đối với quân đội Mỹ.

Đáng chú ý, ông Koja — đắc cử thống đốc hồi tháng 9 — là nhà lãnh đạo Okinawa đầu tiên trong 12 năm chấp thuận kế hoạch di dời căn cứ gây tranh cãi của Mỹ: giữ căn cứ không quân Futenma của Thủy quân Lục chiến trên đảo chính Okinawa, nhưng chuyển tới vị trí ít dân cư hơn. Ông cũng đòi “trả lại nhanh chóng” các vùng đất quân đội Mỹ đang sử dụng tại trung tâm thương mại Okinawa theo thỏa thuận năm 2013, để thúc đẩy kinh tế địa phương. Nhật Bản và Mỹ đã nhất trí hôm thứ Sáu về các biện pháp ngăn ngừa tội phạm của binh sĩ Mỹ tại Okinawa; Mỹ cũng kéo dài tới ngày 7/12 lệnh giới nghiêm 30 ngày áp với một số binh sĩ sau vụ giết người.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Trên bàn cờ đồng minh Mỹ–Nhật, Okinawa luôn là quân bài đau nhất. Hòn đảo nhỏ bé này gánh phần lớn trong số 54.000 quân Mỹ tại Nhật, đổi lại là tiếng ồn, tội phạm và một hiệp định ký từ năm 1960 mà người dân địa phương cho là đặt binh sĩ Mỹ lên trên luật pháp Nhật. Vụ án lần này không chỉ là một vụ giết người — nó là giọt nước tràn ly cho 66 năm bất bình dồn nén, và là lý do vì sao ngay cả một thống đốc ủng hộ kế hoạch di dời căn cứ cũng phải lên tiếng đòi xem xét lại SOFA.

Với Việt Nam, câu chuyện Okinawa là bài học về cái giá của sự hiện diện quân sự nước ngoài — dù là đồng minh. Việt Nam không có căn cứ nước ngoài, nhưng các cảng biển, khu công nghiệp và vùng biển của Việt Nam đều nằm trong tầm ngắm của những ván cờ lớn giữa các cường quốc. Bài học từ Okinawa rất rõ: một khi đã cho phép quân đội nước ngoài đặt chân lên đất mình, việc lấy lại quyền kiểm soát — dù chỉ là quyền truy tố một nghi phạm — cũng phải đánh đổi bằng nhiều thập kỷ đấu tranh. Chủ quyền, một khi đã nhượng đi một phần, lấy lại không bao giờ rẻ.

Theo quý vị, sau 66 năm, hiệp định SOFA có còn phù hợp với một Nhật Bản đã khác xưa, hay Okinawa sẽ mãi là cái giá mà Tokyo phải trả cho liên minh với Washington? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.