Singapore tái chế chỉ còn 11%: ai cũng muốn làm, nhưng thùng xanh đầy là bỏ luôn
Tỉ lệ tái chế hộ gia đình của Singapore đã rơi từ 20% xuống 11% chỉ trong sáu năm, dù 78% hộ gia đình nói rằng họ có tái chế — khoảng cách giữa ý muốn và hành động đang là bài toán khó nhất của đảo quốc.

Singapore có mọi thứ để tái chế thành công — thùng xanh ở từng khu nhà, máy hoàn chai lấy lại 10 xu, cả chatbot AI chỉ cách phân loại rác. Vậy mà tỉ lệ tái chế hộ gia đình vừa rơi xuống 11% trong năm 2025, giảm từ 20% năm 2019 — ngay cả khi tỉ lệ hộ gia đình cho biết họ có tái chế tăng từ 72% năm 2023 lên 78% năm 2025, theo Channel NewsAsia.
Một khảo sát với 3.558 người thuộc nhiều thế hệ, do Mediacorp ủy quyền và YouGov thực hiện trong tháng 9, đã làm rõ khoảng cách đó. Chỉ 55% dùng thùng tái chế màu xanh ít nhất một lần một tuần, và 49% dùng hệ thống hoàn trả chai lọ (BCRS) ít nhất hàng tuần. Các rào cản gồm thùng tái chế đầy hoặc bẩn, sự bất tiện khi phải rửa đồ tái chế, và sự hoài nghi về việc liệu vật liệu thu gom có thực sự được tái chế hay không. Động lực chính được nhắc tới nhiều nhất là ưu đãi tài chính (23%), ngay trước bảo vệ môi trường cho thế hệ tương lai (22%).
Ván cờ tái chế của Singapore cho thấy: ý thức tốt không tự động thành hành động tốt.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Những câu chuyện cá nhân trong bài báo cho thấy rào cản lớn nhất không phải là thiếu ý thức, mà là thiếu sức bền. Nur Sorfina Mohammed Shahfiran, 22 tuổi, sinh viên Đại học Công nghệ Nanyang, đã ba năm khuyến khích bạn cùng phòng tái chế, nhưng thừa nhận việc duy trì cam kết 3R một cách nhất quán là thách thức lớn nhất: “Có những ngày bạn có nhiều năng lượng hơn để nỗ lực thân thiện với môi trường, trong khi những ngày khác, bạn chỉ đơn giản là không có.” Scott Lee, 29 tuổi, sống ở Punggol, khen chương trình hoàn trả chai BCRS — đặt cọc 10 xu mỗi chai — nhưng máy hoàn trả không phải lúc nào cũng tìm được. Thùng tái chế ở khu nhà của anh thường xuyên đầy tràn, khiến anh chẳng còn lựa chọn nào ngoài vứt đồ tái chế vào thùng rác chung. Phó giáo sư Terry Van Gevelt tại Đại học Quản lý Singapore gọi đây là “khoảng cách giá trị — hành động” kinh điển: việc tra cứu thông tin hay di chuyển tới điểm thu gom tạo ra “ma sát nhận thức”, khiến người ta chọn phương án dễ nhất — vứt vào thùng rác.
Điều thực sự hiệu quả, theo khảo sát, lại là tiền. Hạ tầng thì không thiếu, nhưng chương trình BCRS tận dụng tâm lý “sợ mất mát”: vì đã trả trước tiền đặt cọc, người ta cảm thấy mất 10 xu nếu không hoàn trả chai. Phí túi ni lông tối thiểu 5 xu đã giúp giảm 70–80% số túi được phát ra, và 73% người được hỏi giờ mang túi tái sử dụng mỗi lần hoặc hầu hết mỗi lần đi mua sắm. Tại khu Seng Poh ở Tiong Bahru, một máy tái chế thông minh đã giúp lượng đồ tái chế thu gom tăng từ 2.288 kg trong tháng 7 lên 2.401 kg trong tháng 10. Nhưng các chuyên gia cảnh báo không nên chỉ dựa vào ưu đãi tài chính mãi mãi, theo ông Lionel Dorai, giám đốc điều hành Zero Waste SG.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Ván cờ tái chế của Singapore cho thấy: ý thức tốt không tự động thành hành động tốt. Khi thùng xanh đầy tràn, máy hoàn chai ở quá xa, rửa một cái hộp tốn nhiều công hơn vứt nó đi — thì 78% người “có tái chế” cũng chỉ còn 11% rác thực sự được tái chế. Bài học không phải là người Singapore lười, mà là hệ thống được thiết kế cho người có thời gian và kiên nhẫn, chứ không phải cho người bận rộn. Muốn thay đổi hành vi, phải thay đổi thiết kế.
Với Việt Nam, bài toán này vừa quen vừa lạ: chúng ta có đội quân ve chai, đồng nát tái chế hiệu quả hơn bất kỳ hệ thống thùng xanh nào — nhưng dựa vào sức người và thu nhập bấp bênh của họ, chứ không phải một hệ thống được thiết kế bài bản. Singapore cho thấy tiền đặt cọc 10 xu và phí túi 5 xu có thể đổi hành vi cả một quốc gia. Nếu mỗi chai nhựa có giá hoàn lại, liệu đường phố có sạch hơn, và những người thu gom ve chai có được trả công xứng đáng hơn không? Theo quý vị, Việt Nam nên học Singapore đặt cọc chai nhựa, hay đầu tư cho đội ngũ ve chai vốn đã làm rất tốt việc này? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


