Takaichi tới Trung Quốc dự APEC: chuyến thăm đầu tiên sau căng thẳng Đài Loan
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi sẽ tới Trung Quốc vào tuần tới để dự hội nghị APEC tại Thâm Quyến — chuyến thăm đầu tiên của bà tới Bắc Kinh kể từ khi nhậm chức, giữa lúc quan hệ hai nước vẫn căng thẳng sau phát biểu về Đài Loan.
Một năm sau câu nói làm Bắc Kinh nổi giận, nữ thủ tướng Nhật Bản sắp đặt chân lên đất Trung Quốc — và cả châu Á đang nín thở xem hai nhà lãnh đạo có bắt tay hay không.
Theo Channel NewsAsia, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi sẽ thăm Trung Quốc vào tuần tới, lần đầu tiên kể từ khi bà nhậm chức, để dự hội nghị thượng đỉnh APEC tại Thâm Quyến. Phó Chánh văn phòng Nội các Masanao Ozaki cho biết hôm thứ Sáu (13/11): “Thủ tướng Takaichi dự kiến thăm Philippines và Trung Quốc từ ngày 16 tới 19/11 để dự các hội nghị thượng đỉnh liên quan tới ASEAN và hội nghị APEC.” Trước chuyến đi Thâm Quyến, bà sẽ tới Manila dự hội nghị của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) gồm 11 nước. Tại APEC, ông Ozaki nói bà Takaichi sẽ thảo luận các vấn đề “thương mại và đầu tư, hội nhập kinh tế khu vực, khả năng phục hồi kinh tế và năng lượng, kinh tế số... và trình bày lập trường của Nhật Bản”.
Trên bàn cờ châu Á, chuyến đi Thâm Quyến của bà Takaichi là một nước cờ vừa mềm vừa cứng: mềm ở chỗ bà chịu tới dự APEC trên đất Trung Quốc, gọi Bắc Kinh là “láng giềng quan trọng”; cứng ở chỗ bà không rút lại một chữ…
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Nhưng mọi ánh mắt sẽ đổ dồn vào bất kỳ tương tác nào với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Các nhà phân tích cho rằng một hội nghị thượng đỉnh song phương giữa hai nhà lãnh đạo là rất khó xảy ra. Bên lề ASEAN, một cuộc họp Nhóm Bộ tứ (Quad) — gồm lãnh đạo Australia, Ấn Độ, Nhật Bản và Mỹ — đang được sắp xếp.
Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước đặc biệt căng thẳng, sau khi bà Takaichi gợi ý hồi tháng 11 năm ngoái rằng Tokyo có thể can thiệp nếu Đài Loan — hòn đảo mà Bắc Kinh coi là lãnh thổ của mình — bị tấn công. Trung Quốc phản ứng dữ dội: cảnh báo công dân không tới Nhật Bản và áp đặt hạn chế thương mại, được cho là đã khiến nguồn cung đất hiếm thiết yếu cho các công ty Nhật Bản sụt giảm mạnh. Tháng trước, bà Takaichi gọi Trung Quốc là “nước láng giềng quan trọng” và cam kết xây dựng quan hệ ổn định trong bài phát biểu chính sách — nhưng cũng nói Nhật Bản sẽ “kiên quyết khẳng định lập trường của mình” và “mạnh mẽ kêu gọi hành xử có trách nhiệm”.
Bắc Kinh đã từ chối đối thoại cấp bộ trưởng với chính phủ của bà Takaichi; nhưng ông Tập đã gửi thư chia buồn tới gia đình cựu thủ tướng Yasuo Fukuda sau khi ông qua đời tháng trước, gọi ông là “người bạn lâu năm của nhân dân Trung Quốc”. Hồi tháng 9, nhà ngoại giao hàng đầu của Trung Quốc Vương Nghị nói quan hệ với Tokyo “đang chờ được bình thường hóa trở lại” khi gặp cựu ngoại trưởng Nhật Bản Takeshi Iwaya dẫn đầu đoàn thương mại tại Bắc Kinh.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ châu Á, chuyến đi Thâm Quyến của bà Takaichi là một nước cờ vừa mềm vừa cứng: mềm ở chỗ bà chịu tới dự APEC trên đất Trung Quốc, gọi Bắc Kinh là “láng giềng quan trọng”; cứng ở chỗ bà không rút lại một chữ nào về Đài Loan, và vẫn hẹn gặp Quad bên lề ASEAN như một lời nhắc rằng Tokyo không đi một mình. Bắc Kinh cũng chơi nước cờ tương tự: từ chối đối thoại cấp bộ trưởng, nhưng gửi thư chia buồn cho gia đình ông Fukuda — cánh cửa không đóng hẳn, chỉ khép hờ để xem đối phương bước tới ra sao.
Với Việt Nam, ván cờ này không xa lạ chút nào: một nước vừa cần thị trường Trung Quốc, vừa cần đồng minh để giữ thế cân bằng — và câu trả lời của Tokyo, rằng vừa hợp tác vừa khẳng định lập trường, cũng chính là bài toán mà Hà Nội vẫn giải mỗi ngày. Nếu hai nền kinh tế lớn nhất châu Á còn chưa tìm ra cách ngồi chung một bàn mà không mất mặt, thì các nước nhỏ hơn càng phải tính kỹ từng nước đi của mình.
Theo quý vị, chuyến thăm Thâm Quyến sẽ mở ra một chương mới cho quan hệ Nhật – Trung — hay chỉ là một cái bắt tay lấy lệ trước khi cả hai quay lại ván cờ cũ? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


