TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Châu Á

New Delhi chìm trong khói độc sau Diwali: bụi mịn PM2.5 gấp gần 59 lần ngưỡng WHO

Bất chấp lệnh hạn chế của Tòa án Tối cao, pháo hoa Diwali vẫn nổ vang khắp thủ đô Ấn Độ — và sáng thứ Hai, bầu trời New Delhi đặc quánh khói, bụi mịn có nơi chạm 879 microgam/m³, chỉ số chất lượng không khí vượt 350, mức “nghiêm trọng”.

Minh họa: mẹ con đeo khẩu trang giữa khói bụi New Delhi, pháo hoa Diwali và cổng India Gate
New Delhi chìm trong khói độc sau Diwali: bụi mịn PM2.5 gấp gần 59 lần ngưỡng WHO. Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

New Delhi, thủ đô của hơn 30 triệu người, lại chìm trong màn khói độc quen thuộc sau lễ hội Diwali. Dù Tòa án Tối cao Ấn Độ tháng trước đã ra lệnh hạn chế, chỉ cho phép dùng loại “pháo hoa xanh” — loại pháo thải ít khí hơn nhưng không phải không gây ô nhiễm — trong khung 3 giờ vào thứ Bảy và Chủ nhật, người dân New Delhi vẫn đốt pháo hoa suốt tối Chủ nhật, bất chấp lệnh cấm. Sáng thứ Hai, chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại nhiều khu vực của thủ đô vượt 350, mức được xếp loại “nghiêm trọng” và gây rủi ro lớn cho sức khỏe, theo ngưỡng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Con số cụ thể gây choáng váng: khoảng 8 giờ sau cao điểm đốt pháo, nồng độ bụi mịn PM2.5 — loại hạt gây ung thư — tại khu vực Mandir Marg chạm 879 microgam/m³, theo tổ chức giám sát IQAir dẫn dữ liệu từ một trạm của chính quyền thành phố. Mức này cao gần 59 lần ngưỡng tối đa hằng ngày mà WHO khuyến nghị. Trước đó, ngay trong ngày thứ Tư trước lễ Diwali, ô nhiễm không khí độc hại tại New Delhi đã tăng vọt tới hơn 30 lần ngưỡng khuyến nghị của WHO. CNA cho biết chính quyền thành phố trong những tuần gần đây đã áp dụng các biện pháp hạn chế giao thông và xây dựng để kiềm chế khói bụi, nhưng rõ ràng vẫn chưa đủ.

New Delhi là tấm gương soi cho mọi đô thị châu Á đang chạy đua tăng trưởng mà quên mất bầu trời của mình.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Pháo hoa chỉ là giọt nước tràn ly. Theo Bộ Môi trường, Rừng và Biến đổi Khí hậu Ấn Độ, xe cộ chiếm 23% ô nhiễm mùa đông của New Delhi, đốt sinh khối — trong đó có đốt rơm rạ trên đồng ruộng — chiếm 20%, công nghiệp, bao gồm các nhà máy nhiệt điện than, chiếm khoảng 9%. Phần lớn nhất, 27%, đến từ các hạt thứ cấp, hình thành khi khí thải từ xe cộ, công nghiệp, nhà máy điện và đốt sinh khối phản ứng với nhau trong không khí. Vào mùa đông, nhiệt độ thấp, gió yếu và không khí tù đọng khiến chất ô nhiễm không thể phát tán, màn sương dày có thể bám trên thủ đô và các vùng lân cận suốt nhiều ngày. Một nghiên cứu năm 2024 đăng trên tạp chí The Lancet Planetary Health ước tính 3,8 triệu ca tử vong tại Ấn Độ trong giai đoạn 2009–2019 có liên quan tới ô nhiễm không khí.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

New Delhi là tấm gương soi cho mọi đô thị châu Á đang chạy đua tăng trưởng mà quên mất bầu trời của mình. Lễ hội ánh sáng biến thành lễ hội khói độc không phải vì người dân Ấn Độ không biết pháo hoa gây hại — mà vì một lệnh cấm trên giấy không thắng nổi một truyền thống kéo dài hàng nghìn năm, khi không có giải pháp thay thế đủ hấp dẫn. Đó cũng là ván cờ của riêng Việt Nam: Hà Nội và TP.HCM mỗi mùa đông cũng chìm trong sương mù ô nhiễm, xe máy và đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng cũng góp phần không nhỏ, và mỗi dịp lễ Tết, pháo hoa và đốt vàng mã cũng đẩy chỉ số bụi mịn lên cao.

Câu hỏi không còn là ô nhiễm có hại hay không — con số 3,8 triệu ca tử vong đã trả lời. Câu hỏi là một thành phố có dám đánh đổi niềm vui ngắn hạn để lấy lá phổi dài hạn của 30 triệu dân hay không. New Delhi đã thử “pháo hoa xanh” và thất bại; bài học cho Hà Nội là đừng đợi tới khi AQI vượt 350 mới hành động, vì khi đó, dù có cấm cũng đã muộn một mùa đông.

Theo quý vị, muốn giữ lễ hội mà không giữ khói độc, các thành phố châu Á nên cấm hẳn pháo hoa, hay đầu tư vào loại pháo thật sự sạch — và ai sẽ trả tiền cho điều đó? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.