Sợ AI cướp việc, dân văn phòng bỏ việc hàng loạt: kỹ sư thành cảnh sát, nhà sản xuất đi pha cà phê
Chưa có làn sóng sa thải nào vì AI, nhưng nỗi sợ đã đủ khiến nhiều lao động cổ trắng tự nguyện rời bỏ sự nghiệp cả thập kỷ để đi tìm một nghề “không thể bị thay thế”.

Khi nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo Mrinank Sharma nghỉ việc tại Anthropic đầu năm nay, tin tức lan khắp mạng. Trong lá thư từ chức đăng trên X và được xem 15,3 triệu lần, ông cảnh báo về một thế giới “đang gặp nguy hiểm” vì chính công nghệ mà ông đã góp phần xây dựng. Bước đi tiếp theo của ông: học lấy bằng thơ ca. Vài tháng sau, những lao động ngoài Thung lũng Silicon cũng đang lặp lại tâm trạng ấy — họ sợ AI sẽ phá vỡ sự nghiệp của mình.
Theo The Guardian, các chuyên gia cổ trắng — từ công nghệ, quan hệ công chúng tới tư vấn — đang tự nguyện rời bỏ sự nghiệp đã gây dựng để theo đuổi những nghề mà họ cảm thấy an toàn hơn. Vanessa Hsia, 30 tuổi, sau gần một thập kỷ làm quan hệ công chúng, đã quyết định học thạc sĩ văn học so sánh. Cô và các đồng nghiệp cũ lo AI cuối cùng sẽ thay thế họ — một số việc cụ thể như gửi email chào hàng cho phóng viên đã bị tự động hóa.
Câu chuyện này có một nghịch lý đáng suy ngẫm: AI chưa cướp đi nhiều việc làm như người ta sợ, nhưng nỗi sợ bị cướp việc đã đủ khiến người ta tự bỏ việc.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Hanna Horvath, 29 tuổi, đã rời công việc biên tập tại nền tảng tài chính cá nhân Bankrate để làm việc tự do, làm cố vấn tài chính và viết bản tin Substack. Ngay cả trước khi AI xuất hiện, cô đã thấy công việc hằng ngày trôi xa khỏi những gì mình được thuê làm và trở nên “vô nghĩa”. Sau nhiều đợt sa thải ở công ty và yêu cầu bắt buộc dùng AI, cô cảm thấy tệ hơn: “AI không cần thay thế công việc của bạn để thay đổi căn bản mối quan hệ của bạn với công việc,” cô nói.
Một số người thực hiện cú chuyển hướng 180 độ hoàn toàn. Chris — xin giấu tên vì sợ bị trả đũa — đã rời công việc kỹ sư phần mềm để gia nhập sở cảnh sát một thành phố lớn ở bờ Đông nước Mỹ năm ngoái. AI đã lấy đi “phần lớn tư duy” và niềm vui trong lập trình, và anh lo bị thay thế. “Không còn sự đảm bảo việc làm trong doanh nghiệp nữa,” anh nói. Giờ làm cảnh sát, anh nói mình hạnh phúc hơn vì được làm việc trực tiếp với cộng đồng.
Nghịch lý nằm ở chỗ dữ liệu kinh tế cho tới nay cho thấy AI chưa tàn phá thị trường lao động: AI đã tạo ra khoảng 1 triệu việc làm tại Mỹ, so với 200.000 trường hợp sa thải được cho là do AI, theo tạp chí The Economist. Nhưng 71% người Mỹ tin rằng công nghệ này sẽ khiến việc làm giảm đi trong 20 năm tới, theo Trung tâm Nghiên cứu Pew. Hồi tháng 5/2025, CEO Anthropic Dario Amodei dự đoán AI sẽ thay thế một nửa số việc làm cổ trắng trình độ đầu vào vào cuối thập kỷ này.
Giới chuyên gia cho rằng nỗi sợ có thể tự nó đã đủ để tác động tới nền kinh tế. Brendan Moore, giáo sư kinh tế tại Đại học Notre Dame, nhận định: giữa những tuyên bố của các CEO công nghệ về sa thải hàng loạt và việc nhiều công ty lớn viện dẫn AI làm lý do cắt giảm, người lao động tin rằng “điều này là do AI”. “Chỉ riêng nỗi sợ mất việc, ngay cả khi làn sóng mất việc hàng loạt không bao giờ xảy ra, cũng có thể ảnh hưởng tới nền kinh tế,” ông Moore nói. Đầu năm nay, Thượng nghị sĩ Vermont Bernie Sanders đã đề xuất dự luật áp đặt lệnh cấm liên bang đối với việc xây dựng các trung tâm dữ liệu AI mới cho tới khi có biện pháp bảo vệ người lao động đối mặt với mất việc.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Câu chuyện này có một nghịch lý đáng suy ngẫm: AI chưa cướp đi nhiều việc làm như người ta sợ, nhưng nỗi sợ bị cướp việc đã đủ khiến người ta tự bỏ việc. Những người rời đi không phải vì bị sa thải, mà vì họ không còn tin vào “giấc mơ” cũ — học đại học, ngồi bàn giấy, leo thang sự nghiệp. Họ chọn những nghề mà AI khó chạm tới: làm việc với con người thật, ngoài đời thật, bằng tay nghề thật.
Với Việt Nam, làn sóng tâm lý này không xa lạ. Hàng trăm nghìn lao động văn phòng, lập trình viên và nhân viên marketing ở Việt Nam cũng đang nghe cùng những cảnh báo ấy mỗi ngày, trong khi các doanh nghiệp Việt đang vội vàng đưa AI vào quy trình. Bài học không phải là “bỏ việc đi làm nghề khác”, mà là: kỹ năng không thể bị AI thay thế không nằm ở bằng cấp, mà ở khả năng làm việc với con người và chịu trách nhiệm về kết quả.
Theo quý vị, AI sẽ thực sự cướp việc của chúng ta, hay nỗi sợ AI mới là thứ đang cướp đi sự nghiệp của chúng ta? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


