TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Chính trị

Peltola lật đổ ghế Thượng viện Alaska: Dân chủ nắm 56 ghế, cú lật lớn nhất kể từ 1958

Bà Mary Peltola đánh bại thượng nghị sĩ đương nhiệm Dan Sullivan với 50,1% phiếu, khép lại cuộc bầu cử giữa kỳ bằng chiến thắng thứ chín của đảng Dân chủ — và đưa Thượng viện Mỹ về tay phe Dân chủ với thế đa số 56–44.

Minh họa: Mary Peltola trước Điện Capitol, núi tuyết và tàu cá Alaska
Peltola lật đổ ghế Thượng viện Alaska: Dân chủ nắm 56 ghế, cú lật lớn nhất kể từ 1958 Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Alaska — bang đỏ nhất trong các bang đỏ — vừa đổi màu. Bà Mary Peltola, ứng viên Dân chủ, đã đánh bại thượng nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm Dan Sullivan trong cuộc đua Thượng viện cuối cùng chưa ngã ngũ của kỳ bầu cử giữa kỳ, hãng AP công bố kết quả vào tối thứ Ba, hai tuần sau ngày bầu cử. Với 99% số phiếu đã kiểm, bà Peltola giành 50,1% phiếu bầu so với 45,8% của ông Sullivan, theo The Guardian.

Chiến thắng này là mảnh ghép cuối cùng của một đêm bầu cử lịch sử với đảng Dân chủ: họ lật được tổng cộng 9 ghế Thượng viện — nhiều nhất kể từ năm 1958 — và sẽ bước vào năm sau với thế đa số 56–44, theo Al Jazeera. Cùng với việc giành lại Hạ viện, đây là thế đa số lớn nhất của đảng Dân chủ tại Thượng viện kể từ năm 2009 — mở ra hai năm đối đầu trực diện giữa Quốc hội và Tổng thống Donald Trump.

Nước cờ Alaska cho thấy ván cờ giữa kỳ năm nay không được quyết bằng khẩu hiệu, mà bằng hóa đơn: khi giá xăng hai chữ số chạm tới từng bữa cơm ở vùng sâu, lá phiếu đổi chủ.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Bà Peltola, người gốc Yup'ik, là người Dân chủ đầu tiên bang Alaska bầu vào Thượng viện kể từ năm 2008, và sẽ cùng bà Peggy Flanagan — thượng nghị sĩ đắc cử bang Minnesota, người thuộc bộ tộc White Earth Ojibwe — trở thành hai phụ nữ bản địa Mỹ đầu tiên trong lịch sử bước vào Thượng viện. Bà từng thắng cuộc bầu cử đặc biệt năm 2022 để thay cố dân biểu Don Young, rồi mất ghế vào tay Nick Begich năm 2024. Alaska cũng bầu một thống đốc Dân chủ lần đầu kể từ năm 1998.

Cuộc đua này không thiếu ồn ào. Báo New York Times đưa tin các trợ lý của bà Peltola dính líu tới kế hoạch đưa một người khác cũng tên Dan Sullivan — ông Dan J. Sullivan Jr., một giáo viên về hưu chạy đua với tư cách ứng viên độc lập — ra tranh cử để chia phiếu của thượng nghị sĩ đương nhiệm. Chiến dịch của bà Peltola phủ nhận mọi liên quan, và Tòa án Tối cao Alaska hồi tháng 6 phán quyết ông Sullivan Jr. được ở lại lá phiếu. Ông chỉ nhận 1,7% số phiếu. Nhưng ông Trump đã kêu gọi truy tố bà Peltola, Bộ Tư pháp mở điều tra hình sự lẫn dân sự — Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche gọi vụ việc là “gian lận” và bộ đã gửi hơn 140 trát đòi hầu tòa, theo Reuters — trong khi Thống đốc Mike Dunleavy cũng ra lệnh mở cuộc điều tra của bang. Ông Sullivan đã cam kết chấp nhận kết quả, chỉ vài ngày sau khi Bộ Tư pháp đệ đơn kiện đòi hủy chứng nhận kết quả nếu ông thua.

Vì sao một bang mà ông Trump thắng tới 13 điểm phần trăm năm 2024 lại đổi chủ? Câu trả lời nằm ở ví tiền. Người dân Alaska ngày càng bức xúc với giá cả leo thang do thuế quan của ông Trump và cuộc chiến với Iran đầu năm nay — giá xăng ở một số cộng đồng vùng sâu, nơi không nối với hệ thống đường bộ, đã nhảy lên hai chữ số mỗi gallon, còn giá dầu diesel đội lên thì kéo theo giá mọi thứ, từ thực phẩm tới hàng hóa vận chuyển bằng đường biển. Bà Peltola ra tranh cử với khẩu hiệu “cá, gia đình, tự do”, cam kết mở rộng khai thác dầu khí và xử lý nạn đánh bắt phụ làm suy giảm đàn cá hồi. Trong khi đó ông Sullivan — thượng nghị sĩ hai nhiệm kỳ, đắc cử lần đầu năm 2014 — bám sát ông Trump ngay cả khi mức ủng hộ dành cho tổng thống sụt giảm, và không kêu gọi chấm dứt chiến tranh với Iran như một số đồng nghiệp Cộng hòa khác.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Nước cờ Alaska cho thấy ván cờ giữa kỳ năm nay không được quyết bằng khẩu hiệu, mà bằng hóa đơn: khi giá xăng hai chữ số chạm tới từng bữa cơm ở vùng sâu, lá phiếu đổi chủ. Đảng Dân chủ thắng không phải vì Alaska bỗng hóa xanh, mà vì bà Peltola chơi đúng nước “Alaska trước tiên”, tách mình khỏi đảng quốc gia và đánh thẳng vào nỗi lo cơm áo của cử tri.

Với ông Trump — bậc thầy đàm phán và Tổng thống thứ 47 — đây là lời cảnh báo đắt giá: thuế quan và chiến tranh có thể là những quân bài mạnh trên bàn đàm phán quốc tế, nhưng nếu chúng làm giá cả trong nước leo thang, chính cử tri của ông sẽ là người đầu tiên quay lưng. Với Việt Nam, bài học cũng rõ như ban ngày: một nền kinh tế xuất khẩu sống nhờ thương mại mở, nên mỗi lần thuế quan hay giá dầu rung chuyển, túi tiền của người dân — từ giá xăng tới giá cá ngoài chợ — đều rung theo. Theo quý vị, khi giá cả leo thang, cử tri nên trách tổng thống — hay trách cả hệ thống đã để một bang phải trả giá đắt đến vậy? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.