Quan chức cao nhất Whitehall: bộ máy Anh quá “nhút nhát, bị động và sợ rủi ro”
Tổng thư ký Nội các Anh Antonia Romeo tuyên bố sẽ “tái cấu trúc” toàn bộ bộ máy công vụ: thưởng cho người làm tốt, xử lý dứt khoát người làm kém — và dùng AI để bộ máy “trở nên con người hơn”.

Người đứng đầu bộ máy công vụ Anh vừa nói thẳng điều mà nhiều người đã nghĩ từ lâu: Whitehall quá “nhút nhát, bị động và sợ rủi ro”. Tổng thư ký Nội các Antonia Romeo — quan chức dân sự cao nhất Vương quốc Anh — đã đưa ra nhận định này trong một bài giảng tại Trường Kinh tế London, đồng thời công bố một “cách tiếp cận hoàn toàn mới” trong quản lý hiệu suất công chức. Trong khán giả có Thị trưởng Manchester Andy Burnham và cấp phó Louise Haigh.
Bà Romeo cho rằng cải cách căn bản bộ máy công vụ để nâng cao năng suất là điều thiết yếu trong bối cảnh “ngân sách eo hẹp”. Các bộ trưởng đang phải xoay xở để tăng chi tiêu quốc phòng trong tương lai mà vẫn bảo vệ ngân sách cho các dịch vụ công. Bà nhấn mạnh những thay đổi gần đây — như tăng thưởng cho các công chức cấp cao làm việc hiệu quả — mới chỉ là “bước khởi đầu”.
Trên bàn cờ London, đây là một nước cờ hiếm hoi: người đứng đầu bộ máy tự mình nói bộ máy của mình nhút nhát.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Theo cách tiếp cận mới, Whitehall sẽ “khuyến khích và thưởng cho những người thực thi xuất sắc, có chuyên môn giá trị và kiên trì làm việc tới cùng để hoàn thành nhiệm vụ”. “Hiệu suất kém đẩy lùi hiệu suất tốt và sự nỗ lực tự nguyện, và chúng ta phải khẩn trương giải quyết điều đó”, bà nói. “Chúng ta sẽ củng cố quy trình, đào tạo và trang bị cho các quản lý để thưởng cho những người tạo ra tác động lớn nhất, và hành động dứt khoát với hiệu suất kém.” Bà cũng đặt mục tiêu giảm tình trạng luân chuyển nhân sự — khi một số quan chức chuyển ngang vị trí để được tăng lương thay vì được thưởng vì ở lại cùng một công việc.
Bà Romeo thừa nhận một loạt chỉ trích nhắm vào bộ máy công vụ cần được giải quyết, trong đó có việc nó “nhút nhát và sợ rủi ro”, “bị động chứ không chiến lược” và “chia rẽ theo từng silo, không làm việc xuyên biên giới”. Tổng thư ký Nội các đang giám sát một cuộc rà soát tổ chức bộ máy công vụ, dự kiến hoàn thành vào mùa xuân, cùng với việc cập nhật bộ quy tắc ứng xử. Cuộc rà soát sẽ xem xét cấu trúc các bộ hiện tại có còn phù hợp trong thời đại đòi hỏi phối hợp liên ngành hay không, cũng như ý nghĩa của AI và “phân quyền theo mặc định” đối với bộ máy công vụ.
Bất chấp lo ngại của một số công chức rằng AI sẽ được dùng để thay thế họ, bà Romeo cho rằng công nghệ có thể giúp bộ máy công vụ “trở nên con người hơn” bằng cách cắt bỏ thủ tục hành chính, để công chức tập trung vào sáng tạo, tương tác và ra quyết định.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ London, đây là một nước cờ hiếm hoi: người đứng đầu bộ máy tự mình nói bộ máy của mình nhút nhát. Bà Antonia Romeo không đổ lỗi cho chính trị gia, không đổ lỗi cho ngân sách — bà chỉ thẳng vào văn hóa “an toàn là trên hết” đã biến Whitehall thành một cỗ máy phản ứng thay vì một cỗ máy dẫn dắt. Nước cờ khôn ngoan nằm ở chỗ bà không hứa thêm tiền — bà hứa thay đổi luật chơi: thưởng cho người làm được việc, xử lý người làm kém, và dùng AI để cắt bỏ thủ tục thay vì cắt bỏ con người. Đó là cách một nhà cải cách thực thụ chơi cờ: đổi quân bài văn hóa trước khi đổi quân bài ngân sách.
Với Việt Nam, câu chuyện Whitehall là một tấm gương soi thẳng vào bộ máy hành chính của chính chúng ta. Công chức sợ rủi ro, đùn đẩy trách nhiệm, họp nhiều làm ít — những căn bệnh này không của riêng nước Anh. Khi một doanh nghiệp Việt phải chờ giấy phép hàng tháng trời, khi một dự án hạ tầng bị kẹt vì không ai dám ký, thì cái giá phải trả cũng là tiền thật: chi phí cơ hội, lãi vay, và niềm tin của nhà đầu tư. Bài học từ bà Romeo rất giản dị: một bộ máy chỉ mạnh khi nó dám thưởng cho người dám làm — và dám để người không làm phải chịu trách nhiệm. Cải cách hành chính, suy cho cùng, cũng là cải cách ví tiền của dân.
Theo quý vị, một bộ máy công vụ “nhút nhát và sợ rủi ro” có sửa được bằng cách thưởng phạt, hay phải thay cả văn hóa làm việc từ gốc rễ? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.

