5 lãnh đạo châu Âu thúc Anh xích lại gần EU trước thềm thượng đỉnh Brussels
Đức, Bỉ, Hà Lan, Luxembourg và Đan Mạch cùng gửi thư kêu gọi Anh và EU ký thỏa thuận năng lượng tại thượng đỉnh 20/11 — biến Biển Bắc thành “trung tâm năng lượng sạch lớn nhất thế giới”. Nhưng cái giá phải trả vẫn là điểm nghẽn cũ: tiền.

Sáu năm sau Brexit, nước Anh đang đứng trước một cánh cửa khép hờ: năm lãnh đạo châu Âu vừa cùng nhau gõ cửa, mời London quay lại bàn năng lượng chung. Thư đã gửi, thượng đỉnh đã hẹn ngày 20/11 — nhưng cái giá của tấm vé vào cửa vẫn chưa ai chịu chốt.
Theo The Guardian, lãnh đạo của Đức, Bỉ, Hà Lan, Luxembourg và Đan Mạch đã gửi thư cho Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, kêu gọi tăng cường hợp tác với Anh, trước thềm thượng đỉnh EU–Anh được chờ đợi tại Brussels vào ngày 20/11. Tại đó, bà von der Leyen và ông Costa sẽ gặp Thủ tướng Anh Andy Burnham, với hy vọng ký các thỏa thuận về thực phẩm và đồ uống, khí thải carbon và trao đổi thanh niên.
Đây là nước cờ mà cả hai bên đều muốn đi nhưng không bên nào muốn trả giá trước.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Điểm nhấn của bức thư là năng lượng. Năm nước muốn hai bên đẩy nhanh đàm phán để Anh quay lại thị trường điện nội khối của EU. “Chúng tôi kêu gọi quý vị và Vương quốc Anh nhất trí tại thượng đỉnh về lộ trình tiến tới kết thúc các đàm phán này,” bức thư viết. Những người ký gồm Thủ tướng Đức Friedrich Merz, Thủ tướng Hà Lan Rob Jetten, Thủ tướng Bỉ Bart De Wever, Thủ tướng Luxembourg Luc Frieden và Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen.
Các lãnh đạo mô tả Anh là “đối tác thân thiết trong chuyển đổi năng lượng”, và cho rằng việc Anh hội nhập vào thị trường điện nội khối là “cần thiết để mở khóa toàn bộ tiềm năng của khu vực Biển Bắc và biến nó thành trung tâm năng lượng sạch lớn nhất thế giới”. Anh cùng chín nước châu Âu khác đã ký một hiệp ước trong năm nay nhằm đẩy nhanh triển khai các trang trại gió ngoài khơi trong thập niên 2030 và xây lưới điện ở Biển Bắc.
Nhưng con đường quay lại không miễn phí. Muốn vào thị trường điện chung, Anh sẽ phải đóng góp vào ngân sách EU, cụ thể là các quỹ gắn kết — vốn thúc đẩy phát triển kinh tế ở các vùng nghèo hơn. Giới chức Anh e ngại tiền thuế của người dân sẽ bị dùng để tài trợ dự án hạ tầng ở Trung và Đông Âu. Năm ngoái, đàm phán về việc Anh tham gia quỹ quốc phòng 150 tỷ euro (125 tỷ bảng) của EU đã đổ vỡ vì tranh cãi về quy mô đóng góp của Anh. Theo tổ chức ngành Energy UK, nếu quan hệ năng lượng hiện tại không thay đổi, Anh có thể phải chịu thêm chi phí 10 tỷ bảng trong giai đoạn 2024–2029, qua hóa đơn tiền điện cao hơn và doanh thu ngân khố thấp hơn.
Kể từ khi trở thành thủ tướng, ông Burnham cho biết chính phủ sẽ xem xét các phương án trong quan hệ với EU, bao gồm liên minh hải quan, quay lại thị trường chung hoặc “đi tới cùng” với tư cách thành viên đầy đủ. Tuy nhiên, cựu trưởng đoàn đàm phán Brexit của EU, Michel Barnier, khẳng định Anh không thể tái gia nhập thị trường chung theo kiểu “chọn món”: “Sẽ không có khả năng chỉ có một quyền tự do mà không có quyền khác. Bốn quyền tự do là bốn điều kiện rõ ràng để ở trong thị trường chung.”
Trong đảng Lao động, nghị sĩ Stella Creasy — chủ tịch phong trào Labour Movement for Europe — nói xuất khẩu của Anh đã giảm vì rời EU, và cho rằng có “rất nhiều thay đổi hợp lý” có thể làm ngay trong lúc này.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Đây là nước cờ mà cả hai bên đều muốn đi nhưng không bên nào muốn trả giá trước. Với EU, Anh là mảnh ghép còn thiếu của lưới điện Biển Bắc — không có London, tham vọng biến vùng biển này thành trung tâm năng lượng sạch lớn nhất thế giới chỉ là bản vẽ. Với Anh, quay lại thị trường điện chung đồng nghĩa với hóa đơn rẻ hơn cho người dân — nhưng cũng đồng nghĩa với việc phải đóng tiền vào quỹ chung, điều mà phe Brexit từng thề không bao giờ làm nữa.
Với người Việt, bài học nằm ở hai chữ “lưới điện”. Việt Nam cũng đang theo đuổi điện gió ngoài khơi và cũng đang học cách cân bằng giữa chủ quyền năng lượng và hội nhập thị trường. Câu chuyện Anh–EU cho thấy: năng lượng sạch không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà là chuyện ai trả tiền, ai hưởng lợi — và trong ván cờ đó, không có nước đi nào miễn phí. Khi Biển Bắc rung lên vì giá điện, sớm muộn sóng đó cũng lan tới giá năng lượng ở châu Á — và tới hóa đơn tiền điện của từng gia đình Việt.
Theo quý vị, Anh nên trả tiền để mua vé quay lại thị trường điện chung — hay giữ tiền trong túi và chấp nhận hóa đơn điện cao hơn trong nhiều năm tới?
Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


