Tàu robot ra khơi săn mìn: cuộc chiến thầm lặng ở eo biển Hormuz
Khi thủy lôi trở thành vũ khí rẻ tiền để bóp nghẹt một tuyến hàng hải huyết mạch, các hải quân NATO đang giao nhiệm vụ nguy hiểm nhất cho tàu không người lái — để không một thủy thủ nào phải đánh cược mạng sống với thứ vũ khí vô hình dưới đáy biển.

Đi qua eo biển Hormuz vẫn là một trong những hành trình nguy hiểm nhất. Dù được Hải quân Mỹ hỗ trợ, tàu thuyền vẫn bị tấn công — tên lửa và máy bay không người lái đe dọa từ trên không, thủy lôi rình rập dưới mặt nước. “Muốn đi qua eo biển Hormuz, cần sự đồng thuận giữa thuyền trưởng và thủy thủ đoàn, cần bảo hiểm rủi ro chiến tranh, và thuyền trưởng phải quyết định cuối cùng”, cựu sĩ quan thương thuyền Steve Cameron nói với BBC.
Thủy lôi hiện đại nằm trên đáy biển và phát nổ khi phát hiện tín hiệu âm thanh hoặc từ tính, tạo sóng áp suất bẻ gãy sống tàu. Một số loại có thể trồi lên hoặc tự lao về phía mục tiêu. “Thủy lôi là cách rất rẻ để tiến hành chiến tranh trên biển”, kiến trúc sư hải quân Ian McFarlane của tập đoàn quốc phòng Pháp Thales nhận xét. Công nghệ này không khó cũng không đắt — nhưng chỉ riêng mối đe dọa cũng đủ khiến đội tàu chở dầu ngừng ra khơi.
Trên bàn cờ hàng hải, thủy lôi là nước cờ rẻ nhất mà hiệu quả nhất: chỉ cần gieo vài quả mìn xuống đáy biển là đủ để cả tuyến vận tải toàn cầu phải nín thở.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Tìm thủy lôi vốn là công việc của các tàu săn mìn chuyên dụng, với thủy thủ đoàn khoảng 80 người. Để giữ con người tránh xa nguy hiểm, ngày càng nhiều công việc được giao cho hệ thống tự hành giám sát từ bờ — chỉ cần khoảng 20 nhân sự trên đất liền. Trong bối cảnh các hải quân NATO đều khó tuyển dụng, hệ thống robot gọn nhẹ này càng hấp dẫn. Công nghệ này đã được phát triển suốt 20 năm: trong chiến tranh Iraq năm 2003, Hải quân Mỹ dùng robot Remus 100 quét đáy biển bằng sonar, giúp thợ lặn tránh nhiệm vụ nguy hiểm.
Quân đội Mỹ ít tiết lộ chi tiết về các tàu săn mìn của mình, nhưng đầu tháng 9, lực lượng Iran đã trục vớt một tàu ngầm tự hành không người lái của Mỹ khỏi eo biển Hormuz. Lầu Năm Góc khẳng định con robot này — phương tiện ngầm không người lái cỡ cực lớn (XLUUV) của Anduril — là thiết bị cũ bị trục trặc, không mang thiết bị mật. Dù nhiệm vụ của nó là gì, không một thủy thủ nào bị đe dọa. “Đó chỉ là giọt nước trong đại dương so với việc có tù binh bị bắt”, nhà phân tích William Lupton của Shephard Group nhận xét. Phía Mỹ nói họ đã dọn sạch tuyến đường của Oman, với lượng hàng vận chuyển đạt khoảng 75% so với mức trước xung đột.
Công nghệ tự hành đang được các lực lượng trên khắp thế giới đón nhận. Thales cùng Hải quân Hoàng gia Anh và Hải quân Pháp đã cho ra đời một tàu phóng robot không người lái, dùng sonar vốn phát triển cho ngành dầu khí để phát hiện mìn. Nó kéo theo một hộp dài 5 mét, chụp đáy biển với độ phân giải cao và tạo hình ảnh 3D tinh chỉnh bằng AI, phát hiện bất cứ thứ gì trông giống thủy lôi. Hệ thống tự hành rẻ hơn tàu săn mìn truyền thống và có thể triển khai bằng đường hàng không.
Steve Prest, nghiên cứu viên tại viện nghiên cứu quốc phòng RUSI, cảnh báo không nên kỳ vọng tuyệt đối: “Có nhiều cách để tìm mìn bằng tàu robot hay tàu ngầm robot, và dù không thể chứng minh rằng không có mìn ở đó, bạn có thể giảm thiểu rủi ro.” Tàu robot của Mỹ có thể phá hủy quả mìn hoặc đánh dấu vị trí để tránh, và AI phân tích dữ liệu tại chỗ. Ông nhấn mạnh robot chỉ là ứng dụng: hạm đội phải vận hành như một lực lượng phân tán duy nhất, chia sẻ dữ liệu trong cái mà ông gọi là “kiến trúc nhận thức”.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ hàng hải, thủy lôi là nước cờ rẻ nhất mà hiệu quả nhất: chỉ cần gieo vài quả mìn xuống đáy biển là đủ để cả tuyến vận tải toàn cầu phải nín thở. Tàu robot săn mìn là nước đáp trả tương xứng — không phải bằng sức mạnh, mà bằng sự vắng mặt của con người. Cuộc xung đột ở Hormuz cho thấy tương lai của chiến tranh biển: con người rút lui khỏi tuyến đầu.
Với Việt Nam, ván cờ này chạm tới ví tiền theo đường thẳng nhất: eo biển Hormuz là cửa ngõ của khoảng một phần năm lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới, và mỗi lần tuyến này bị đe dọa, giá dầu rung chuyển — kéo theo giá xăng, giá vận tải và giá hàng hóa ở Việt Nam. Câu chuyện này không chỉ là chuyện của NATO — đó là lời nhắc rằng ai làm chủ được biển bằng công nghệ tự hành, người đó làm chủ được tuyến đường sống còn của nền kinh tế mình.
Theo quý vị, khi robot thay con người đối mặt thủy lôi — chiến tranh có trở nên “sạch” hơn, hay chỉ dễ bắt đầu hơn vì không còn sinh mạng nào phải đánh cược? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


