TIN TỨC & GÓC NHÌN · VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Saigon Post

Hiểu thế giới. Mở góc nhìn.

Chính trị

Anh sắp xóa sổ chế độ leasehold: tiền thuê đất giới hạn 250 bảng, nhà chung cư thuộc về cư dân

Chính phủ Anh trình dự luật xóa bỏ chế độ leasehold có từ thời phong kiến: cấm hầu hết căn hộ mới bán theo kiểu thuê dài hạn, giới hạn tiền thuê đất ở mức 250 bảng/năm từ năm 2028.

Minh họa: Gia đình Anh cầm chìa khóa nhà trước khu chung cư, tháp Big Ben và biển báo đã bán
Anh sắp xóa sổ chế độ leasehold: tiền thuê đất giới hạn 250 bảng, nhà chung cư thuộc về cư dân Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh hiện trường. SAIGON POST (ảnh minh họa do AI tạo) · Ảnh minh họa do AI tạo · Poster minh họa do AI tạo theo phong cách editorial (SAIGON POST).

Nước Anh sắp xóa sổ một chế độ sở hữu nhà đất có từ thời phong kiến, sau nhiều thập kỷ hứa hẹn mà chưa làm được. Chính phủ Anh sẽ trình dự luật cải cách chung cư và sở hữu nhà ở trong ngày thứ Năm, trong đó điểm mấu chốt là cấm hầu hết các căn hộ leasehold mới, thay bằng mô hình commonhold — nơi cư dân cùng sở hữu và quản lý tòa nhà của mình — đồng thời giới hạn tiền thuê đất hàng năm ở mức 250 bảng, theo BBC.

Leasehold là chế độ mà người mua căn hộ chỉ có quyền ở trong một thời hạn nhất định, còn chủ đất vẫn giữ quyền sở hữu tối cao đối với tòa nhà và mảnh đất. Hệ thống có nguồn gốc phong kiến này từ lâu bị chỉ trích vì cho phép chủ đất và đơn vị quản lý thu “các khoản phí vô lý hoặc cắt cổ”, như lời Bộ trưởng Nhà ở Matthew Pennycook. Ông gọi đây là “sự khởi đầu của hồi kết cho chế độ leasehold phong kiến”.

Nước cờ của chính phủ Anh đánh vào một thứ tưởng như bất khả xâm phạm: quyền sở hữu kiểu phong kiến đội lốt hiện đại.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Dự luật Commonhold và Cải cách Leasehold sẽ mở rộng lệnh cấm leasehold — vốn đã áp dụng với nhà riêng — sang cả căn hộ chung cư, vốn chiếm phần lớn bất động sản leasehold. Tiền thuê đất (ground rent) — khoản phí hàng năm mà người sở hữu leasehold phải trả cho chủ đất — sẽ bị giới hạn ở mức 250 bảng một năm từ năm 2028, rồi giảm xuống mức “peppercorn” — tức gần như bằng không — sau 40 năm. Dự luật cũng giúp cư dân dễ chuyển sang commonhold hơn — chỉ cần một nửa cư dân đồng ý — đồng thời bãi bỏ quyền tịch thu nhà vì những khoản nợ nhỏ và siết chặt phí dịch vụ.

Tuy nhiên, dự luật sẽ không trở thành luật cho tới ít nhất là sang năm, vì cần được cả hai viện của Quốc hội thông qua, một quá trình kéo dài nhiều tháng. Ông Pennycook thừa nhận nhiều yêu cầu khác của cư dân — như thành lập cơ quan quản lý độc lập cho các đơn vị quản lý bất động sản và thay đổi cách tính phí gia hạn hoặc mua đứt leasehold — sẽ phải chờ tới một đạo luật thứ hai trong nhiệm kỳ này. Ông cũng cảnh báo dự luật “gần như chắc chắn” sẽ bị thách thức pháp lý.

Tác động tới người dân là rất thực. Bà Fozia Malik sống trong căn hộ một phòng ngủ ở Oldham cho biết tiền thuê đất của bà sẽ tăng từ 150 lên 300 bảng vào tháng Giêng tới, cộng thêm phí dịch vụ hơn 4.000 bảng một năm. Bà mô tả việc mua căn hộ leasehold như “một buồng tra tấn liên tục” và nói sẽ “không bao giờ” mua nữa. Theo BBC, hơn 1.000 người sở hữu leasehold đã liên hệ với đài trong hai năm qua để phàn nàn. Hiệp hội Chủ đất Tự do Dân cư gọi kế hoạch là “sự lạm dụng chưa từng có”, cảnh báo 18,7 tỉ bảng có thể “bốc hơi khỏi các khoản đầu tư chỉ sau một đêm” — các quỹ hưu trí đã đầu tư 15 tỉ bảng vào tiền thuê đất nhà ở.

Các nhà vận động hoan nghênh cải cách nhưng lo ngại hàng triệu người đã sở hữu nhà leasehold sẽ bị bỏ lại phía sau. Ông Giles Grover, từ nhóm vận động End Our Cladding Scandal, cảnh báo nguy cơ tạo ra “hệ thống hai tầng” — người mua nhà mới được hưởng lợi còn cư dân hiện tại thì không.

Dưới lăng kính SÀI GÒN POST

Nước cờ của chính phủ Anh đánh vào một thứ tưởng như bất khả xâm phạm: quyền sở hữu kiểu phong kiến đội lốt hiện đại. Bao năm nay, người mua nhà ở Anh cứ ngỡ mình “sở hữu” căn hộ, hóa ra chỉ thuê dài hạn một cái hộp bê tông, còn mảnh đất dưới chân vẫn thuộc về người khác — và người đó cứ thế thu tiền mãi, tăng phí mãi, trong khi cư dân không có quyền gì.

Với Việt Nam, câu chuyện này gần hơn ta tưởng: người mua chung cư cũng đang sống với phí quản lý, phí bảo trì và tranh chấp dai dẳng với chủ đầu tư, ban quản trị — chỉ khác là ta có sổ hồng, còn họ không có cả quyền sở hữu đất. Bài học từ London: quyền sở hữu nhà phải đi kèm quyền kiểm soát thật sự, và luật pháp phải đứng về phía người ở chứ không phải người thu tiền. Theo quý vị, mua nhà mà không sở hữu đất thì có khác gì thuê dài hạn — và Việt Nam có nên học cách Anh trao quyền thật sự cho cư dân chung cư? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.