Trung Quốc gia hạn đình chỉ kiểm soát đất hiếm tới 10/1: lá bài tẩy vẫn nằm trên bàn đàm phán
Bắc Kinh vừa nới thêm 2 tháng lệnh đình chỉ kiểm soát xuất khẩu đất hiếm — đúng lúc ông Trump chuẩn bị sang Thâm Quyến dự hội nghị APEC và gặp ông Tập Cận Bình.

Trung Quốc vừa quyết định chưa hạ lá bài đất hiếm xuống bàn. Hôm thứ Hai (9/11), Bắc Kinh thông báo gia hạn thêm 2 tháng lệnh đình chỉ kiểm soát xuất khẩu đất hiếm — tới ngày 10/1 — giữ nguyên một phần của thỏa thuận thương mại đạt được sau hội nghị thượng đỉnh giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump.
Theo CNA, Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ ra một thông báo ngắn gọn về việc gia hạn, không kèm thêm chi tiết nào. Lệnh đình chỉ này vốn sẽ hết hạn trong tháng 11, và việc nới thêm 2 tháng là một phần của gói đình chỉ rộng hơn các biện pháp trả đũa thương mại và thuế quan mà Trung Quốc công bố cùng ngày, trong lúc Bắc Kinh và Washington đàm phán một thỏa thuận thương mại lâu dài.
Trên bàn cờ thương mại Mỹ–Trung, đất hiếm là nước cờ mà Bắc Kinh không bao giờ đánh hết tay.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Để hiểu vì sao 2 tháng này lại quan trọng, cần nhìn lại chuỗi nước cờ của Bắc Kinh. Trung Quốc áp đặt kiểm soát xuất khẩu với một số loại đất hiếm từ tháng 4/2025, rồi mở rộng mạnh tay hơn nữa vào tháng 10 cùng năm — không chỉ nới rộng phạm vi đất hiếm mà còn bổ sung kiểm soát với một số loại kim cương dùng trong công nghiệp và công nghệ pin lithium. Các biện pháp này sau đó được tạm dừng trong 1 năm vào tháng 11 năm ngoái, sau hội nghị thượng đỉnh ở Hàn Quốc giữa ông Tập và ông Trump. Nói cách khác, đất hiếm từ lâu đã là quân bài mặc cả lớn nhất của Bắc Kinh trong ván cờ thương mại với Washington: ai nắm được nguồn cung khoáng sản chiến lược này, người đó nắm được cổ họng của cả ngành công nghệ, xe điện và quốc phòng.
Thời điểm gia hạn cũng không phải ngẫu nhiên. Ông Trump dự kiến tới Thâm Quyến, miền nam Trung Quốc, vào cuối tháng này để dự hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo APEC, nơi ông được kỳ vọng sẽ gặp ông Tập. Việc Bắc Kinh nới lệnh đình chỉ ngay trước cuộc gặp cho thấy cả hai bên đều muốn giữ bàn đàm phán ấm — ít nhất là cho tới khi hai nhà lãnh đạo ngồi xuống với nhau.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ thương mại Mỹ–Trung, đất hiếm là nước cờ mà Bắc Kinh không bao giờ đánh hết tay. Gia hạn 2 tháng không phải là nhượng bộ — đó là cách Bắc Kinh vừa giữ đòn bẩy, vừa cho Washington thấy thiện chí trước thềm APEC. Nếu đàm phán tiến triển, lệnh đình chỉ có thể được nới tiếp; nếu đổ vỡ, lá bài này sẽ được lật lại ngay, và toàn bộ chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu sẽ rung chuyển.
Với Việt Nam, nước cờ này đáng đọc vị gấp đôi. Việt Nam nằm trong nhóm nước có trữ lượng đất hiếm lớn, và các doanh nghiệp Việt đang đứng trước cơ hội trở thành nguồn cung thay thế mỗi khi Bắc Kinh siết van. Nhưng cơ hội chỉ thành tiền khi Việt Nam chế biến được sâu hơn là xuất quặng thô — và khi các nhà máy chế biến trong nước không bị kẹt giữa hai làn đạn thuế quan của Mỹ và Trung Quốc. Bài học từ 2 tháng gia hạn này rất rõ: trong ván cờ khoáng sản, kẻ nắm công nghệ chế biến mới là kẻ cầm quân, còn kẻ chỉ có mỏ thì vẫn chỉ là người giữ bàn.
Theo quý vị, Bắc Kinh gia hạn 2 tháng là dấu hiệu một thỏa thuận lớn sắp thành, hay chỉ là cách mua thêm thời gian trước thềm APEC? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


