California bác thuế tài sản tỉ phú: 425 triệu USD chặn đứng Prop 40 sau gần một tuần kiểm phiếu
Đề xuất đánh thuế 5% một lần lên tài sản trên 1 tỉ USD — dự kiến thu 100 tỉ USD bù đắp cắt giảm y tế liên bang — đã thất bại giữa chia rẽ trong chính đảng Dân chủ và chiến dịch phản đối đắt đỏ nhất lịch sử bang.

Cử tri California đã bỏ phiếu bác bỏ đề xuất đánh thuế tài sản lên các tỉ phú của bang. Theo BBC, Dự luật 40 (Proposition 40) sẽ đánh thuế một lần 5% lên những người California có tài sản ròng trên 1,1 tỉ USD — gồm cả cổ phiếu và các tài sản khác — để gây quỹ cho y tế. Phải mất gần một tuần kiểm phiếu sau cuộc bầu cử giữa kỳ mới có kết quả dự báo chính thức. California có khoảng 200 tỉ phú, trong đó có Mark Zuckerberg của Meta, ngôi sao truyền hình thực tế Kim Kardashian và bà trùm truyền thông Oprah Winfrey.
Nếu được thông qua, đây sẽ là loại thuế tài sản đầu tiên trên thế giới nhắm vào các tỉ phú, và dự kiến thu về khoảng 100 tỉ USD để bù đắp khoản cắt giảm tài trợ y tế liên bang tại California theo đạo luật thuế và chi tiêu quy mô lớn của Tổng thống Donald Trump. Đề xuất do nghiệp đoàn y tế SEIU-United Healthcare Workers West bảo trợ, với sự ủng hộ của Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Hạ nghị sĩ Ro Khanna; tiền thu được sẽ tài trợ các chương trình y tế cùng một phần giáo dục và hỗ trợ thực phẩm. Nhưng dự luật vấp phải chia rẽ ngay trong đảng Dân chủ và các nghiệp đoàn lao động — cả ứng viên Dân chủ lẫn Cộng hòa tranh cử thống đốc đều phản đối, cùng với Thống đốc Gavin Newsom, người lo ngại giới siêu giàu sẽ rời bang và kéo theo nguồn thu thuế thu nhập quan trọng.
Trên bàn cờ nước Mỹ, California vừa cho cả thế giới thấy một nghịch lý cay đắng: bang giàu nhất, cấp tiến nhất nước Mỹ — nơi đặt trụ sở của gần như mọi gã khổng lồ công nghệ — lại chính là nơi các tỉ phú có thể bỏ ra…
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Phe phản đối — dẫn đầu bởi chính các tỉ phú — đã dựng lên chiến dịch đắt đỏ nhất lịch sử bang. Theo Guardian, các tỉ phú đã chi gần 425 triệu USD chống lại Prop 40, trong đó riêng nhà đồng sáng lập Google Sergey Brin đóng góp ít nhất 132 triệu USD, theo hồ sơ tài chính tranh cử. Trong hai tuần đầu tháng 10, chi tiêu của phe phản đối vượt 2,5 triệu USD mỗi ngày. Một phần chiến lược của họ là đưa hai biện pháp đối trọng lên lá phiếu — Dự luật 41 nhắm trực tiếp vào thuế tỉ phú, và Dự luật 42 cấm đánh thuế lên tài sản tỉ phú nói chung — những “viên thuốc độc” có thể vô hiệu hóa Prop 40 ngay cả khi nó được thông qua. Dave Regan, chủ tịch nghiệp đoàn dẫn đầu chiến dịch ủng hộ, nói những nỗ lực của các tỉ phú đã gây “rất nhiều nhầm lẫn”, nhưng cam kết sẽ đưa thuế tỉ phú trở lại vào năm 2028.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ nước Mỹ, California vừa cho cả thế giới thấy một nghịch lý cay đắng: bang giàu nhất, cấp tiến nhất nước Mỹ — nơi đặt trụ sở của gần như mọi gã khổng lồ công nghệ — lại chính là nơi các tỉ phú có thể bỏ ra 425 triệu USD để mua một chiến thắng áp đảo trước chính cử tri của mình. Nước cờ “thuốc độc” Prop 41 và 42 là một kiệt tác chiến thuật: không cần thuyết phục cử tri rằng thuế tỉ phú là xấu, chỉ cần gieo đủ nhầm lẫn để họ không biết mình đang bỏ phiếu cho cái gì. Khi tiền mua được cả sự nhầm lẫn, thì dân chủ trực tiếp cũng chỉ là ván cờ mà bên nào nhiều quân hơn sẽ thắng.
Với Việt Nam, ván cờ này là tấm gương soi rất rõ cho câu chuyện thuế tài sản và thuế thu nhập cá nhân đang được bàn ở trong nước. California có nền kinh tế lớn thứ tư thế giới nhưng vẫn không dám đánh thuế người giàu nhất của mình vì sợ họ bỏ đi — mang theo cả thuế thu nhập. Bài học cho Việt Nam: muốn đánh thuế giới siêu giàu thì phải đánh sao cho họ không thể “xách vali” chạy sang Singapore hay Dubai trong một đêm — nếu không, người trả giá cuối cùng vẫn là ngân sách, bệnh viện và ví tiền của người dân thường.
Theo quý vị, khi các tỉ phú có thể chi 425 triệu USD để đánh bại một dự luật thuế, thì lá phiếu của người dân thường còn nặng bao nhiêu? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


