Cháy rừng Indonesia thiêu gần 3 triệu hecta: El Niño “khóa vòi nước”, nhiên liệu hóa thạch “tăng nhiệt”
Các nhà khoa học thuộc World Weather Attribution kết luận cháy rừng dữ dội nhất Indonesia trong ít nhất một thập kỷ là “cú đấm ba lần”: El Niño kỷ lục, biến đổi khí hậu do đốt nhiên liệu hóa thạch và hàng thập kỷ phá rừng, thoát nước đất than bùn.

Khói mù đã bao phủ phần lớn Đông Nam Á, gần 3 triệu hecta đất đã cháy đen — và giờ các nhà khoa học đã gọi tên chính xác thủ phạm: không phải một, mà là ba bàn tay cùng châm lửa vào khu rừng Indonesia.
Theo The Guardian, một nhóm khoa học quốc tế thuộc World Weather Attribution đã phân tích mùa cháy cao điểm từ tháng 8 tới tháng 10 tại Java, Kalimantan và Sumatra, và kết luận rằng những đám cháy dữ dội nhất của Indonesia trong ít nhất một thập kỷ đã thiêu rụi gần 3 triệu hecta trong năm nay — gấp 19 lần diện tích Đại London. Các báo cáo địa phương mới nhất cho biết 2,88 triệu hecta đã bị cháy đen tính tới nay trong năm 2026. Nếu được xác nhận, con số này sẽ vượt kỷ lục của thế kỷ này — 2,6 triệu hecta năm 2015, khi cháy rừng thải ra 333 triệu tấn khí thải carbon.
Trên bàn cờ khí hậu, vụ cháy rừng Indonesia là một nước cờ mà cả thế giới đều có phần trong đó — và Việt Nam cũng vậy.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Nguyên nhân đầu tiên là biến đổi khí hậu: tình trạng nóng lên toàn cầu, chủ yếu do đốt dầu, khí đốt và than đá, đã làm nhiệt độ trong ba tháng cao điểm tăng thêm 1,6°C, hong khô đất đai và thảm thực vật. Nguyên nhân thứ hai là El Niño — hiện tượng đang trên đà phá mọi kỷ lục — cộng thêm 0,3°C và cắt giảm lượng mưa khoảng 50%. Các nhà khoa học phát hiện điều kiện không khí nóng và khô như vậy có khả năng xảy ra cao gấp ba lần do biến đổi khí hậu, và cao gấp năm lần do El Niño. “El Niño đã khóa vòi nước, nhưng khí thải nhiên liệu hóa thạch đã tăng nhiệt,” Giáo sư Friederike Otto, giáo sư khoa học khí hậu tại Đại học Hoàng gia London, nói. “Chúng ta biết rằng khi thế giới tiếp tục ấm lên, thời tiết cháy rừng trong những năm El Niño sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn.”
Nguyên nhân thứ ba nằm ngay dưới chân người dân Indonesia: hàng thập kỷ khai thác gỗ, mở rộng nông lâm nghiệp và thoát nước đất than bùn đã tạo ra một cảnh quan “cực kỳ dễ bắt lửa”, theo lời Pramudhian Firdaus, nhà khí tượng học tại Đại học Melbourne, người cũng làm việc với cơ quan khí tượng Indonesia. El Niño còn khiến mùa mưa tới chậm 20 tới 30 ngày, theo Cơ quan Khí tượng, Khí hậu và Địa vật lý Indonesia (BMKG) — và lửa vẫn đang cháy.
Hệ quả về sức khỏe đang được tính toán, nhưng con số ban đầu đã choáng váng: ít nhất 400.000 ca nhiễm trùng đường hô hấp liên quan tới cháy rừng, trong đó có 180.000 trẻ em, theo Bộ Y tế Indonesia. Khói độc đã lan xa tới Singapore, Malaysia và Philippines. Người biểu tình ở Jakarta đã kêu gọi chính phủ tuyên bố cháy rừng là tình trạng khẩn cấp quốc gia. Maja Vahlberg, cố vấn kỹ thuật tại Trung tâm Khí hậu của Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ, lưu ý rằng điều kiện El Niño — “ngay cả với sự thúc đẩy thêm từ biến đổi khí hậu” — có thể dự đoán ở mức độ cao, và đó là cơ hội để hành động phòng ngừa chủ động, ngăn những năm tới lặp lại thảm họa ở quy mô này.
Dưới lăng kính SÀI GÒN POST
Trên bàn cờ khí hậu, vụ cháy rừng Indonesia là một nước cờ mà cả thế giới đều có phần trong đó — và Việt Nam cũng vậy. El Niño “khóa vòi nước” là chuyện của trời, nhưng “tăng nhiệt” là chuyện của con người: mỗi tấn than, mỗi thùng dầu đốt lên đều góp một phần vào 1,6°C đã hong khô rừng Indonesia. Và khi khói từ Kalimantan bay tới Singapore, Malaysia, Philippines, thì ranh giới giữa “chuyện của Indonesia” và “chuyện của cả khu vực” cũng tan biến như khói. Việt Nam không xa lạ gì với kịch bản này: chỉ cần một mùa khô kéo dài cộng với El Niño, những cánh rừng ở Tây Nguyên hay miền Trung cũng có thể trở thành mồi lửa.
Điều đáng suy ngẫm nhất trong nghiên cứu này không phải là con số 3 triệu hecta — mà là lời cảnh báo của các nhà khoa học: El Niño có thể dự đoán được ở mức độ cao. Nghĩa là thảm họa này không phải là bất ngờ, mà là một thảm họa đã được báo trước — và vẫn xảy ra. Với Việt Nam, bài học rút ra rất rõ: phòng cháy rừng không bắt đầu khi lửa đã cháy, mà bắt đầu từ mùa mưa năm trước — từ việc giữ đất than bùn ướt, giữ rừng nguyên sinh, và chuẩn bị trước khi El Niño gõ cửa.
Theo quý vị, khi các nhà khoa học đã dự đoán được El Niño từ trước — thì lỗi nằm ở trời, hay ở những người đã biết trước mà vẫn không chuẩn bị? Đây là SÀI GÒN POST. Nơi ta không chỉ xem tin… mà đọc vị cả ván cờ phía sau nó.


